Είχε δική της Αθηνά, δικό της ιερό, και τη λάτρευαν όλοι στη Θεσσαλία. Σήμερα δεν θυμάται κανείς την πόλη της.
Η Ίτων ήταν αρχαία θεσσαλική πόλη με πανίσχυρο ιερό αφιερωμένο στην Ιτωνία Αθηνά.
Κάποτε, στα πεδινά της Θεσσαλίας, υπήρχε μια πόλη που ο Όμηρος αποκαλούσε «μήτηρ μήλων» – μητέρα των κοπαδιών. Ονομαζόταν Ίτων. Ήταν τόσο παλιά, που αναφέρεται ήδη στην Ιλιάδα, μαζί με τη Φυλάκη και την Πύρασο, ως πόλη που έστειλε πολεμιστές στην Τροία υπό τον Πρωτεσίλαο.
Η Ίτων δεν είχε μόνο κοπάδια. Είχε κάτι σπανιότερο: μια δική της θεά. Ή μάλλον, τη δική της εκδοχή της πιο σεβαστής θεάς της αρχαιότητας. Την Αθηνά. Εκεί την προσκυνούσαν ως Ιτωνία – θεά του σιταριού και του πολέμου, της σοδειάς και της αντρειοσύνης. Ούτε Παρθένος, ούτε Νίκη. Ιτωνία.
Η Ιτωνία Αθηνά λατρευόταν σε μεγάλο ιερό λίγο έξω από την πόλη. Εκεί έρχονταν από όλη τη Θεσσαλία να προσφέρουν θυσίες. Δεν ήταν ένα τοπικό ιερό. Ήταν πανθεσσαλικό, σημείο ένωσης για τις πόλεις των πεδιάδων και των βουνών. Ένας Παρθενώνας με χωμάτινα μονοπάτια.
Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος έγραφε ότι η θεά πήρε το όνομά της από έναν άντρα, τον Ίτωνα, γιο του μυθικού Αμφικτύονα. Λέγεται πως πρώτα τον λάτρεψαν σαν ήρωα, και μετά η λατρεία μετατράπηκε σε θεά. Η Ιτωνία έγινε προστάτιδα της ευφορίας της γης και της στρατιωτικής ευρωστίας. Μια Αθηνά με θεσσαλική ψυχή.
Με το πέρασμα των αιώνων, η πόλη χάθηκε. Οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια, και η γη ξαναπήρε ό,τι της ανήκε. Μόνο το όνομα έμεινε. Ο Στέφανος Βυζάντιος τον 5ο αιώνα μ.Χ. την αναφέρει ακόμη – αλλά σημειώνει ότι κάποιοι την έλεγαν και «Σιτώνα», επειδή ήταν σιτοφόρος.
Σήμερα, η Ίτων δεν υπάρχει στον χάρτη. Υπάρχει μόνο ένα χωριό με το όνομα Φιλία στην Καρδίτσα, κοντά στο οποίο έχουν βρεθεί τα θεμέλια του ιερού της Ιτωνίας Αθηνάς. Κανένας δεν ξέρει με βεβαιότητα πώς ήταν η πόλη. Αλλά ξέρουμε τη θεά της. Και αυτή, με κάποιο τρόπο, σώθηκε.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
