Είχε ορκιστεί να πεθάνει στην Ελεύθερη Ελλάδα. Και το πλήρωσε με τη ζωή του.
Ήταν φίλος του Καποδίστρια, δάσκαλος του Ραγκαβή και του Παπαρρηγόπουλου.
Ο Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος δεν γεννήθηκε στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στα Κύθηρα, μεγάλωσε στο Κάιρο και σπούδασε στην Ιταλία. Μα ό,τι έκανε, το έκανε για την Ελλάδα. Όχι για μια χώρα, αλλά για μια ιδέα. Και όταν πια η Ελλάδα ελευθερώθηκε, είπε πως ήρθε η ώρα να πεθάνει εκεί.
Ήταν δάσκαλος, λόγιος, μεταφραστής, φιλόσοφος και επιστήμονας. Τα ήξερε όλα, αλλά δεν του άρεσε να το δείχνει. Δίδαξε στο Βουκουρέστι, στη Χίο και στην Οδησσό. Έδωσε μάχη για να μπει η Φυσική στα σχολεία. Για να μην είναι η ελληνική γλώσσα μόνο αρχαία, αλλά και ζωντανή. Δεν τον ενδιέφερε η εξουσία. Τον ενδιέφερε η γνώση.
Στην Ιταλία, φοιτητής τότε, γνώρισε έναν άλλον νέο. Ονομαζόταν Ιωάννης Καποδίστριας. Και έγιναν αχώριστοι. Μαζί τους κι ένας ακόμη, ο Κήρυκος Χαιρέτης. Τους φώναζαν «οι τρεις Έλληνες» στις αυλές της Πίζας και της Πάντοβας. Και οι τρεις έδωσαν όρκους. Πως όταν ελευθερωθεί η Ελλάδα, θα είναι εκεί.
Τα χρόνια πέρασαν. Η Επανάσταση ξέσπασε. Ο Βαρδαλάχος δίδασκε στην Οδησσό όταν άκουσε τα νέα. Κι ύστερα, δίδαξε τα παιδιά των προσφύγων που ξέφυγαν από τις σφαγές της Πόλης. Ανάμεσά τους και δύο μαθητές που θα άλλαζαν την Ιστορία: ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής και ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος.
Το 1830, έμαθε πως ο φίλος του, ο Καποδίστριας, κυβερνούσε την ελεύθερη Ελλάδα. Και τότε είπε στους συναδέλφους του: «Θα πεθάνω στον αέρα της ελεύθερης πατρίδας». Πήρε το καΐκι από τη Σύρο. Δεν έφτασε ποτέ στην Αίγινα.
Η θάλασσα τον πήρε στη διαδρομή. Κάποιοι λένε πως πνίγηκε έξω από την Κύθνο. Άλλοι, κοντά στην Αίγινα. Μα όλοι συμφώνησαν πως ο θάνατός του δεν ήταν απλός. Ήταν σαν υπόσχεση που τηρούσε. Σαν ένας όρκος που κλείστηκε με κύμα.
Η είδηση του πνιγμού του προκάλεσε θρήνο. Στην Οδησσό, η Ελληνική Σχολή τον τίμησε με επιμνημόσυνη δέηση. Στην Ελλάδα, οι λόγιοι είπαν πως χάθηκε ένας δάσκαλος του Γένους λίγο πριν προλάβει να δει την τελευταία του επιθυμία να γίνεται πράξη: να πεθάνει πατώντας ελληνική γη.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
