Ήρθε στην Αθήνα για να αυτοπυρποληθεί μπροστά στο Παρθενώνα. Ο Ζαρμανοχήγας, ο Ινδός Βουδιστής Μοναχός

Η Αθήνα είχε ήδη αρχίσει να χάνει τη λάμψη της, αλλά όχι το κύρος της. Την εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ., οι φιλόσοφοι, οι ρήτορες και οι στοές της πόλης εξακολουθούσαν να έλκουν ταξιδιώτες από όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Κανείς όμως δεν είχε έρθει από τόσο μακριά όσο αυτός.

Ονομάζεται Ζαρμανοχήγας. Ή τουλάχιστον έτσι τον κατέγραψαν οι Έλληνες της εποχής. Ήταν Ινδός. Και ήταν Σραμάνας, ένας βουδιστής ασκητής. Στην εποχή του, η Ινδία ήταν γεμάτη από τέτοιους πλάνητες φιλοσόφους που εγκατέλειπαν τα πάντα για να αναζητήσουν τη φώτιση. Αλλά εκείνος δεν ταξίδεψε απλώς για να μιλήσει. Είχε αποφασίσει κάτι πολύ πιο ριζοσπαστικό: να τελειώσει τη ζωή του δημόσια, με αυτοπυρπόληση, μέσα στην καρδιά του ελληνιστικού κόσμου.

Η πληροφορία φτάνει σ’ εμάς από έναν αξιόπιστο αυτόπτη μάρτυρα: τον Νικόλαο τον Δαμασκηνό, φιλόσοφο, ιστορικό και σύμβουλο του ίδιου του αυτοκράτορα Αυγούστου. Ο Νικόλαος καταγράφει ότι ο μοναχός είχε εμφανιστεί πρώτα στην Αντιόχεια της Συρίας, συνοδευόμενος από άλλους Ινδούς, πιθανώς πρέσβεις ή μαθητές. Οι Ινδοί συνάντησαν τον Αύγουστο και του έκαναν μεγάλη εντύπωση. Ο Ζαρμανοχήγας ξεχώρισε ανάμεσά τους για τη νηφαλιότητα και το βλέμμα του. Δεν ζήτησε τίποτα. Μόνο προχώρησε στο επόμενο του βήμα.

Έφτασε στην Αθήνα με σκοπό σαφή και αμετάκλητο. Στην πλατεία κοντά στον Παρθενώνα, έστησε έναν βωμό και πυρπολήθηκε μπροστά στο κοινό, μέσα σε τελετουργικό πλαίσιο, με ηρεμία, χωρίς κραυγές. Για τους Έλληνες, η σκηνή ήταν ακατανόητη. Για τον ίδιο, ήταν η υπέρτατη απελευθέρωση. Η αποκορύφωση μιας ζωής ασκητικής, αφιερωμένης στην κατάκτηση του νου πάνω στο σώμα.

Οι Αθηναίοι δεν έμειναν αδιάφοροι. Ανέγειραν μνημείο στη μνήμη του, το οποίο έφερε επιγραφή που έλεγε ότι ήταν αφιερωμένο στον “Ινδό από τη Βαργόση χώρα”, ίσως παραφθορά του Bharata, δηλαδή Ινδία. Το σημείο αυτό θεωρείται ότι βρισκόταν στην Αγορά, ίσως κοντά στη Στοά του Αττάλου. Ο Νικόλαος διασώζει και τη φράση που, σύμφωνα με τον ίδιο, είχε γράψει ο Ζαρμανοχήγας πριν πεθάνει: «Προς τον Θεό οδηγούμαι με τη φωτιά, όπως και οι άλλοι με το νου».

Αυτό το περιστατικό είναι η αρχαιότερη επιβεβαιωμένη φυσική επαφή μεταξύ Ινδών και Ελλήνων μετά την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Δείχνει πως, ακόμα και όταν οι αυτοκρατορίες άλλαζαν, τα πνευματικά ρεύματα συνέχιζαν να διασχίζουν τους ωκεανούς και τις ερήμους. Ένας μοναχός από την Ινδία μπορούσε να φτάσει ως την καρδιά της Αθήνας για να μιλήσει όχι με λόγια, αλλά με τη φωτιά.

Ο βίος του Ζαρμανοχήγα δεν έχει διασωθεί. Κανείς δεν ξέρει από ποιο μοναστήρι ή σχολή προερχόταν, ανήκε στους οπαδούς του Ασόκα ή σε άλλη παράδοση. Αλλά το γεγονός της πράξης του είναι αναντίρρητο. Το ότι θεωρήθηκε άξιο μνημείου στην Αθήνα, λέει πολλά για το πώς η πράξη του δεν έγινε αντιληπτή σαν κάτι παράλογο ή «βαρβαρικό», αλλά σαν κάτι βαθιά φιλοσοφικό — ίσως ακόμα και αξιοθαύμαστο.

Ο Ζαρμανοχήγας δεν άφησε πίσω του διδασκαλίες ή λόγια. Άφησε μια εικόνα. Την εικόνα ενός ανθρώπου που, σε μια εποχή αυτοκρατορικής ισχύος και συγκρούσεων, ήρθε ήσυχα στην Αθήνα για να καεί, και να ενωθεί με το απόλυτο. Όχι σαν μάρτυρας, αλλά σαν φιλόσοφος.