Ήταν προελληνικός λαός, τους σέβονταν οι Δελφοί και τους φοβόντουσαν οι Σπαρτιάτες. Τώρα δεν υπάρχει ούτε το όνομά τους

Ζούσαν στα πιο δύσβατα βουνά της σημερινής Ελλάδας, στα σύνορα Θεσσαλίας, Ευρυτανίας και Αιτωλοακαρνανίας. Ονόμαζαν την πατρίδα τους «Δολοπία» και δεν έφτιαχναν μνημεία ούτε αναζητούσαν φήμη. Κι όμως, κάποτε είχαν τόσο κύρος, που η φωνή τους μετρούσε στο ιερό των Δελφών σχεδόν όσο κι εκείνη των μεγάλων ελληνικών πόλεων.

Οι Δόλοπες ήταν ένα από τα αρχαιότερα πρωτοελληνικά φύλα. Συγγενείς των Αιτωλών και πρόγονοι των Δρυόπων, των Αγραίων και των Αθαμάνων, κατοικούσαν στα Άγραφα και τις απόκρημνες ορεινές ζώνες που ακόμα και σήμερα θεωρούνται δυσπρόσιτες. Δεν υπάκουαν σε κανέναν και ήταν ανεξάρτητοι μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ., τότε που πολλά από τα ελληνικά φύλα είχαν ήδη ενταχθεί σε πόλεις–κράτη ή συμμαχίες.

Η κύρια πόλη τους ονομαζόταν Κτιμένη, και η θέση της συμπίπτει με το σημερινό χωριό Κτιμένη Καρδίτσας. Παρά τη γεωγραφική απομόνωση, οι Δόλοπες είχαν αναγνωρισμένο ρόλο στην πανελλήνια θρησκευτική σκηνή. Συμμετείχαν στη Δελφική Αμφικτυονία και διέθεταν δύο ψήφους στο συνέδριο, δείγμα του σεβασμού που τους έτρεφαν τα υπόλοιπα φύλα — και ειδικά το ιερατείο των Δελφών.

Στην αρχή οι γείτονες τους τούς παρατηρούσαν με καχυποψία. Με τον καιρό όμως άρχισαν να τους φοβούνται. Οι Σπαρτιάτες, οι Θεσσαλοί και οι Μακεδόνες ήξεραν ότι οι Δόλοπες μπορεί να μην είχαν μεγάλα ονόματα ή φιλοσόφους, αλλά ήξεραν καλά τα περάσματα και τους πολέμους. Όταν ο τύραννος Ιάσων των Φερών τους υπέταξε το 374 π.Χ., αυτό θεωρήθηκε σημαντικό στρατηγικό πλήγμα κατά των Αιτωλών.

Από εκεί και πέρα, άρχισε η αφομοίωση. Οι Δόλοπες πέρασαν στην κυριαρχία των Μακεδόνων και στη συνέχεια έγιναν μέλος της Αιτωλικής Συμπολιτείας. Μετά το 168 π.Χ., όταν οι Ρωμαίοι υπέταξαν την Ελλάδα, το όνομα τους αρχίζει να εξαφανίζεται. Κανείς δεν αναφέρει αν αντιστάθηκαν ή αν αφομοιώθηκαν ήσυχα. Ο Παυσανίας, αιώνες αργότερα, απλώς σημειώνει πως οι Δόλοπες δεν υπάρχουν πια.

Δεν έχουν σωθεί τάφοι με επιγραφές τους. Δεν γνωρίζουμε ούτε μία προσευχή τους, ούτε καν έναν μύθο που να τους περιλαμβάνει. Αν δεν υπήρχαν οι αναφορές της Αμφικτυονίας και κάποιοι σκόρπιοι γεωγράφοι, ίσως δεν θα ξέραμε καν ότι υπήρξαν. Όμως υπήρξαν. Σε μια Ελλάδα που έδινε αξία στο χρυσό και στη ρητορική, εκείνοι παρέμειναν λιτοί, περήφανοι και ορεινοί. Και χάθηκαν όπως έζησαν: σιωπηλά.