Ήξερε ότι έρχεται καταστροφή. Έγραψε στον βασιλιά να σταματήσει τον Μεταξά. Κανείς δεν τον άκουσε.

Ήταν 76 ετών, κουρασμένος από ανατροπές, εξορίες και φυλακίσεις, αλλά είχε δει αρκετά για να καταλάβει πού πήγαιναν τα πράγματα. Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, αρχαιολόγος που είχε γίνει επαναστάτης και μετά τρεις φορές πρωθυπουργός, έγραψε στον βασιλιά Γεώργιο Β΄ μία επιστολή που σήμερα μοιάζει σαν προφητεία. Προειδοποιούσε για τη χούντα που ερχόταν. Και για την εθνική καταστροφή που θα τη συνόδευε.

Ο Ιωάννης Μεταξάς είχε ήδη αρχίσει να κυβερνά με βασιλικά διατάγματα. Ο Τύπος μιλούσε ανοιχτά για επιβολή δικτατορίας. Ο Σοφούλης, αρχηγός τότε των Φιλελευθέρων, αρνήθηκε να σιωπήσει. Έγραψε στο παλάτι πως δεν υπήρχε πραγματικός κίνδυνος για τη χώρα και ότι μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τον κομμουνισμό με συνταγματικά μέσα. Αντ’ αυτού, η Βουλή είχε διαλυθεί, τα κόμματα καταργήθηκαν με νόμο, και ο λαός βρέθηκε χωρίς φωνή.

Ο βασιλιάς δεν απάντησε ποτέ. Και στις 4 Αυγούστου 1936, ο Μεταξάς έκανε το βήμα που όλοι ήξεραν πως σχεδίαζε: εγκαθίδρυσε δικτατορία. Ο Σοφούλης, βλέποντας πια ξεκάθαρα τι είχε συμβεί, επανήλθε. Έγραψε άλλη μία επιστολή στον βασιλιά, αυτή τη φορά απελπισμένη: «Το πολίτευμα καταλύεται και το έθνος οδηγείται σε συμφορά. Μόνον μια πατριωτική απόφαση του Θρόνου μπορεί να αποδώσει ασφάλεια και ελπίδα στον λαό».

Αλλά τίποτα δεν άλλαξε. Όσα ήλπιζε να αποτρέψει, έγιναν. Η Ελλάδα μπήκε σε πόλεμο, σε κατοχή, σε Εμφύλιο. Ο ίδιος ο Σοφούλης φυλακίστηκε από τους Ναζί, επέστρεψε μετά την απελευθέρωση, και προσπάθησε να σταματήσει το αίμα στον Εμφύλιο με προτάσεις συνεννόησης. Οι ξένοι όμως, που κάποτε τον στήριζαν, τώρα του γύρισαν την πλάτη. Πίεσαν για πλήρη σύγκρουση. Κι αυτός, γέρος πια, αναγκάστηκε να οδηγήσει μια χώρα που αιμορραγούσε προς την τελική φάση του πολέμου. Πέθανε ενώ οι μάχες ακόμα μαίνονταν.

Ήταν ο τελευταίος που προσπάθησε με λέξεις. Με επιχειρήματα. Με ιστορική μνήμη. Και δεν τον άκουσε κανείς.