Ήξερε ότι θα πεθάνει. Άφησε το κουνούπι να τον τσιμπήσει για να σώσει την ανθρωπότητα από τον κίτρινο πυρετό.
Ένας γιατρός έβαλε το χέρι του σε γυάλα με μολυσμένα κουνούπια για να αποδείξει τη θεωρία του.
Το 1900, στις ακτές της Κούβας, ο κίτρινος πυρετός θέριζε. Οι γιατροί μιλούσαν ακόμα για «μιάσματα», για μολυσμένο αέρα, για θεωρίες που σήμερα μοιάζουν μεσαιωνικές. Κάποιοι, όμως, άρχιζαν να υποψιάζονται τα κουνούπια. Ένας απ’ αυτούς ήταν ο Jesse William Lazear, στρατιωτικός γιατρός του Αμερικανικού Στρατού.
Ο Lazear συμμετείχε στην Επιτροπή Walter Reed, η οποία είχε σταλεί στην Κούβα για να εντοπίσει την αιτία του κίτρινου πυρετού. Δεν ήθελε να βασιστεί σε εικασίες. Ήθελε απόδειξη. Απαιτούσε η επιστήμη να περάσει από το αίμα. Από το δικό του. Καλλιέργησε προσεκτικά κουνούπια Aedes aegypti που είχαν τσιμπήσει ασθενείς. Τα έκλεισε σε γυάλες. Κράτησε τα ημερολόγια ανοιχτά. Κι όταν ήρθε η στιγμή, έβαλε το χέρι του μέσα.
Ήξερε τι έκανε. Είχε ήδη δει ασθενείς να πεθαίνουν. Είχε δει τον ιό να διαλύει σώματα. Αλλά χρειαζόταν το τελευταίο κομμάτι του παζλ. Να αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι το κουνούπι ήταν ο φορέας. Ο ίδιος το έγραψε με ημερομηνίες και λεπτομέρειες. Πέντε ημέρες μετά το τσίμπημα, άρχισε να ανεβάζει πυρετό. Ένιωσε ρίγη. Ένιωσε τη σπλήνα του να πρήζεται. Και δεν είπε τίποτα σε κανέναν.
Ο θάνατος ήρθε αργά, βασανιστικά. Δεκαεπτά ημέρες κράτησε η μάχη. Ο Lazear παρέμεινε ψύχραιμος, σημειώνοντας ως το τέλος τις παρατηρήσεις του. Η επίσημη αναφορά έγραφε πως προσβλήθηκε «τυχαία». Ψέμα. Το ημερολόγιό του ανακαλύφθηκε αργότερα. Και το ψέμα κατέρρευσε.
Ο θάνατός του άλλαξε τα πάντα. Ο Walter Reed ανακοίνωσε λίγο αργότερα πως ο κίτρινος πυρετός μεταδίδεται από τα κουνούπια, κι όχι από μολυσμένη επιφάνεια ή αέρα. Το Πεντάγωνο υιοθέτησε νέα μέτρα υγειονομικής ασφάλειας. Ο Παναμάς καθαρίστηκε. Η ζώνη του καναλιού έγινε κατοικήσιμη. Η ιατρική έκανε άλμα δεκαετιών.
Ο Jesse Lazear δεν κέρδισε ποτέ βραβείο. Δεν έγινε διάσημος. Δεν πρόλαβε. Στα 34 του είχε δώσει το αίμα του για μια υπόθεση που άλλοι πολεμούσαν με γάντια. Ήταν από τους τελευταίους γιατρούς που έκαναν αυτοπειραματισμό μέχρι θανάτου. Κι ο πρώτος που πέθανε για να σωθούν εκατομμύρια από τα κουνούπια.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
