Ο Άγγλος δημοσιογράφος που έγραψε για τη φτώχεια στον Βόλο και τρόμαξε την ελληνική κυβέρνηση
Ο Bourchier περιέγραψε τη φτώχεια στον Βόλο με τόση ακρίβεια που το άρθρο του προκάλεσε κρίση στο ελληνικό Υπουργείο. Δεν ζήτησε συγγνώμη. Έδειξε την αλήθεια.
Τον Οκτώβριο του 1910, η εφημερίδα The Times του Λονδίνου δημοσίευσε ένα άρθρο που προκάλεσε σάλο στα ανώτατα κλιμάκια της ελληνικής κυβέρνησης. Συγγραφέας του ήταν ο James David Bourchier, ο πιο γνωστός ανταποκριτής για τα Βαλκάνια εκείνης της εποχής, που ζούσε στην Αθήνα αλλά ταξίδευε συνεχώς στην περιφέρεια. Το ρεπορτάζ του αφορούσε τη Θεσσαλία — και συγκεκριμένα τον Βόλο και τα προσφυγικά χωριά γύρω από αυτόν. Ο Bourchier είχε δει με τα μάτια του τις συνθήκες διαβίωσης των ακτημόνων και των προσφύγων, πολλοί από τους οποίους είχαν έρθει από τη Βουλγαρία, τη Μακεδονία και την Ήπειρο, αναζητώντας στέγη και εργασία.
Αντί όμως να βρουν γη και ειρήνη, βρήκαν λάσπη, παράγκες και εργολαβίες-φάντασμα. Ο Bourchier περιέγραψε πως άνθρωποι ζούσαν στοιβαγμένοι μέσα σε πρόχειρα ξύλινα καταλύματα, χωρίς νερό, χωρίς δρόμους, και με σκουπίδια παντού. Έγραψε πως οι εργολάβοι που είχαν αναλάβει να τους χτίσουν σπίτια έπαιρναν τα λεφτά και άφηναν έργα ημιτελή ή κατεστραμμένα. Η διαφθορά, κατά τον ίδιο, δεν ήταν υπαινιγμός αλλά διαπιστωμένη πρακτική.
Το άρθρο έγινε αμέσως αντικείμενο πολιτικής κρίσης. Ο τότε πρωθυπουργός Στέφανος Δραγούμης θύμωσε βαθιά και φέρεται να διαμαρτυρήθηκε προσωπικά στην αγγλική πρεσβεία και στους ίδιους τους Times. Δεν τους ενόχλησε μόνο η κριτική· τους ενόχλησε το γεγονός ότι ο Bourchier έδειχνε τη φτώχεια της Θεσσαλίας ως κάτι πιο ντροπιαστικό κι από την οθωμανική κατοχή. Έγραψε χαρακτηριστικά ότι “οι άνθρωποι αυτοί ήταν καλύτερα όταν ήταν υποτελείς, παρά σήμερα που είναι ελεύθεροι και εγκαταλελειμμένοι”.
Το κείμενο δεν περιορίστηκε στις παραγκουπόλεις. Κατήγγειλε την αδράνεια της κρατικής μηχανής, την απουσία κοινωνικής πολιτικής, την εκμετάλλευση των αγροτών και τη χυδαία συμπαιγνία τοπικών αρχόντων με κατασκευαστικές εταιρείες. Δεν ήταν απλώς μια ανταπόκριση· ήταν μια καταγγελία. Και για πρώτη φορά, η ελληνική κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με την αλήθεια της μέσα από τα μάτια ενός ξένου που δεν χρωστούσε τίποτα σε κανέναν.
Ο Bourchier δεν απολογήθηκε ποτέ. Συνέχισε να γράφει για την Ελλάδα, με πάθος αλλά και ανελέητη ακρίβεια. Είχε ήδη προκαλέσει αντιδράσεις με άρθρα για την Κρήτη, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία. Αλλά το άρθρο για τον Βόλο, τις συνθήκες διαβίωσης και την κυβερνητική υποκρισία ήταν αυτό που τον κατέστησε “ανεπιθύμητο” για μερίδα του ελληνικού πολιτικού κατεστημένου. Δεν σταμάτησε. Αντιθέτως, καθιερώθηκε ως συνείδηση της βαλκανικής αλήθειας μέσα από τις πιο ισχυρές σελίδες της αγγλικής δημοσιογραφίας.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
