Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο που εκτέλεσαν στο Γουδή και έγινε σκίτσο του Πικάσο

Ένας άνδρας στέκεται στο εδώλιο, κρατώντας ένα γαρύφαλλο. Το βλέμμα του είναι ήρεμο, αποφασισμένο. Ξέρει πως βαδίζει προς τον θάνατο, αλλά δεν δείχνει φόβο. Είναι ο Νίκος Μπελογιάννης, ο άνθρωπος που έγινε σύμβολο αντίστασης και αιώνιας μνήμης, ο άνθρωπος που ο Πάμπλο Πικάσο απαθανάτισε σε ένα ιστορικό σκίτσο.

Ποιος ήταν ο Νίκος Μπελογιάννης;

Ο Νίκος Μπελογιάννης γεννήθηκε στην Αμαλιάδα το 1915. Μεγάλωσε σε μια σχετικά εύπορη οικογένεια, αλλά από μικρή ηλικία ακολούθησε τον δρόμο της πολιτικής δράσης. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα, αλλά οι πολιτικές του πεποιθήσεις τον οδήγησαν στις πρώτες του διώξεις. Το 1936 συνελήφθη και εκτοπίστηκε. Στη διάρκεια της Κατοχής, συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ενώ στον Εμφύλιο έγινε πολιτικός επίτροπος του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Μετά την ήττα του ΔΣΕ, κατέφυγε στην Πολωνία, όπως πολλοί πολιτικοί πρόσφυγες της Αριστεράς. Ωστόσο, το 1950 επέστρεψε κρυφά στην Ελλάδα, με σκοπό να ανασυγκροτήσει το ΚΚΕ, το οποίο τότε ήταν παράνομο. Σύντομα, όμως, συνελήφθη και κατηγορήθηκε για κατασκοπεία. Η δίκη του έγινε μία από τις πιο πολυσυζητημένες στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας.

Η δίκη και η εικόνα με το γαρύφαλλο

Η πρώτη δίκη του ξεκίνησε το 1951. Η κατηγορία; Η συμμετοχή του σε ένα παράνομο κόμμα και η υποτιθέμενη κατασκοπεία υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης. Η υπεράσπισή του βασίστηκε στην πεποίθηση ότι η δράση του ήταν πατριωτική. Στην αίθουσα του δικαστηρίου, ο Μπελογιάννης δεν κρατούσε χαρτιά ή σημειώσεις. Αντί γι’ αυτό, κρατούσε ένα γαρύφαλλο. Αυτή η εικόνα έκανε τον γύρο του κόσμου.

Το διεθνές κύμα συμπαράστασης ήταν τεράστιο. Από τον Σαρλ ντε Γκωλ μέχρι τον Πάμπλο Πικάσο και τον Πολ Ελυάρ, προσωπικότητες από όλο τον κόσμο ζήτησαν να σωθεί η ζωή του. Όμως, οι πιέσεις δεν ήταν αρκετές.

Στις 30 Μαρτίου 1952, στις 4:10 τα ξημερώματα, ο Νίκος Μπελογιάννης εκτελέστηκε στο Γουδί μαζί με τρεις συντρόφους του. Εκτελέστηκε ξημερώματα Κυριακής, κάτι που δεν συνέβαινε ούτε σε Γερμανικές εκτελέσεις επί Κατοχής.

Το σκίτσο του Πικάσο – Η μορφή που έγινε σύμβολο

Όταν ο Πικάσο έμαθε για την εκτέλεση, δημιούργησε ένα απλό αλλά ισχυρό σκίτσο: το πορτρέτο ενός άνδρα με μεγάλα, εκφραστικά μάτια, κρατώντας ένα γαρύφαλλο. Αυτό το σκίτσο έγινε παγκόσμιο σύμβολο της πολιτικής καταπίεσης και της αντίστασης.

Η ιστορία του Μπελογιάννη ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας. Το όνομά του δόθηκε σε δρόμους και χωριά, ιδιαίτερα στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες. Στην Ουγγαρία, μάλιστα, υπάρχει ακόμα το χωριό “Μπελογιάννης”, που ιδρύθηκε για να στεγάσει Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες.