Ο Έλληνας νευρολόγος που έγινε θρύλος της αεροπλοΐας και ήταν υποψήφιος 3 φορές για Νόμπελ

Ήταν ο άνθρωπος που πρώτα χαρτογράφησε τον ανθρώπινο εγκέφαλο σε επίπεδο κυττάρου και μετά έβαλε στόχο να κατακτήσει τον ουρανό. Ο Κωνσταντίνος φον Οικονόμου δεν ήταν απλώς ένας επιστήμονας με ελληνικές ρίζες. Ήταν ο πρώτος Αυστριακός με διεθνές δίπλωμα πιλότου, πειραματιστής της αεροπλοΐας πριν αυτή αναγνωριστεί ως αθλητισμός, και πρωτοπόρος της νευρολογίας σε μια εποχή που κανείς δεν ήξερε καν τι είναι ένας νευρώνας τύπου «von Economo».

Γεννημένος το 1876 στη Βραΐλα της Ρουμανίας από οικογένεια Μακεδόνων της Έδεσσας, μεγάλωσε στην Τεργέστη και από μικρός βρέθηκε στο σταυροδρόμι πολλαπλών πολιτισμών και γλωσσών. Από τα εφηβικά του χρόνια ξεχώριζε για την αγάπη του προς την κίνηση: σωματική, διανοητική, γεωγραφική. Στα 17 του βρέθηκε στη Βιέννη για να σπουδάσει μηχανικός, αλλά σύντομα εγκατέλειψε τη στατικότητα της μηχανικής και πέρασε στην Ιατρική. Ήθελε να καταλάβει πώς κινείται ο άνθρωπος από μέσα προς τα έξω. Και αυτό έκανε.

Στα 30 του, ενώ ήδη δούλευε σε νοσοκομεία και ερευνητικά ιδρύματα, αποφάσισε ότι ο εγκέφαλος δεν του έφτανε. Τον γοήτευαν οι πτήσεις. Μελέτησε μπαλόνια θερμού αέρα, συμμετείχε σε επιδείξεις αεροναυτικής και το 1912 έγινε ο πρώτος Αυστριακός με διεθνή άδεια πιλότου. Δεν ήταν χόμπι. Ανέλαβε την προεδρία της Αερολέσχης της Αυστρίας και τη διεύθυνση της αεροναυτικής υπηρεσίας του υπουργείου Συγκοινωνιών. Ήταν αυτός που θέσπισε τους κανονισμούς για τη χρήση πτήσεων σε αθλητικά και επιστημονικά πλαίσια. Δεν ήταν δρομέας ή ποδηλάτης, αλλά ενσάρκωνε τον αθλητισμό της εποχής: τόλμη, ταχύτητα, στρατηγική, αφοσίωση.

Με το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν κάθισε σε εργαστήριο. Πέταξε. Πραγματοποίησε αναγνωριστικές αποστολές κατά των Ρώσων στο ανατολικό μέτωπο και αργότερα στον νότο, στην πρώτη γραμμή απέναντι στους Ιταλούς. Ήταν πιλότος και στρατιωτικός γιατρός ταυτόχρονα. Και εκεί, μπροστά στους τραυματίες, παρατήρησε κάτι που δεν έμοιαζε με όσα ήξερε. Ανέλυσε, κατέγραψε και ονόμασε μια νέα ασθένεια: τη ληθαργική εγκεφαλίτιδα. Το όνομά της έμεινε. Και μαζί της, το δικό του.

Στην επιστήμη έδωσε περισσότερα απ’ όσα χωράνε σε βιογραφικό. Δημοσίευσε πάνω από 150 μελέτες, εντόπισε και κατέγραψε νέους τύπους νευρώνων που σήμερα φέρουν το όνομά του, και χαρτογράφησε τον εγκεφαλικό φλοιό με ακρίβεια που ακόμα εντυπωσιάζει. Οι «von Economo neurons» σχετίζονται με την ενσυναίσθηση και τη συνείδηση, και η δουλειά του συνέβαλε θεμελιακά στην κατανόηση του αυτισμού και των ψυχιατρικών διαταραχών δεκαετίες πριν μπει στο τραπέζι η λέξη «νευροεπιστήμη».

Το 1926, το 1930 και το 1932, το όνομά του προτάθηκε για το Νόμπελ Ιατρικής. Ποτέ δεν το έλαβε. Αλλά ούτε τον ενδιέφερε. Όταν του προσφέρθηκε η διεύθυνση της Πανεπιστημιακής Κλινικής Ψυχιατρικής της Βιέννης, απάντησε «δεν θέλω να γίνω γραφειοκράτης». Ήθελε να είναι γιατρός και πιλότος, όχι διευθυντής.

Πέθανε ξαφνικά τον Οκτώβριο του 1931, στα 55 του, από καρδιακή προσβολή. Στη Βιέννη υπάρχει δρόμος με το όνομά του. Το Πανεπιστήμιο τον τίμησε με προτομή. Η Αυστρία τον έβαλε σε γραμματόσημο. Αλλά για την Ελλάδα, παραμένει ακόμα σχεδόν άγνωστος. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος πέταξε για όλους όσοι συνδύασαν ποτέ τη σκέψη με την πράξη, την επιστήμη με την αδρεναλίνη. Αν η πτήση ήταν αθλητισμός, εκείνος ήταν ο πρώτος της πρωταθλητής.

Πηγές

“Constantin von Economo” – Wikipedia (English)

“Constantin von Economo” – Wikipedia (Deutsch)

“Von Economo neurons and brain evolution” – NCBI – PMC

“Profiles in Scientific Awesomeness: von Economo” – Psychology Today

Διαβάστε επίσης

Eλληνικά F 16: Έλληνας πιλότος «χάζεψε» Γάλλους, Ιταλούς και Τούρκους

Αναστάσιος Ανδρονικάκης: Ο καλύτερος πιλότος στο NATO είναι Έλληνας και Κρητικός