Ο Έλληνας που σκότωσε τον πρωθυπουργό που έλεγε πως οι μαύροι δεν έχουν δικαιώματα
Ο Δημήτρης Τσαφέντας μαχαίρωσε τον αρχιτέκτονα του απαρτχάιντ, Χέντρικ Φέρβερντ, το 1966. Αντί για δίκη, τον έκλεισαν 33 χρόνια σε ψυχιατρείο. Αυτή είναι η άγνωστη ιστορία του.
Γεννήθηκε στην Αφρική, μιλούσε ελληνικά, πορτογαλικά, αφρικάανς, αγγλικά και άλλα πέντε. Είχε ζήσει σε τρεις ηπείρους, είχε μπει φυλακή, είχε δουλέψει σε βαπόρια, και στο τέλος έγινε ο άνθρωπος που θα μαχαίρωνε τον Χέντρικ Φέρβερντ, τον λεγόμενο “Αρχιτέκτονα του Απαρτχάιντ”, μέσα στο κοινοβούλιο της Νοτίου Αφρικής, μπροστά στα μάτια των πάντων. Τον έλεγαν Δημήτρη Τσαφέντα. Και κανείς δεν είπε ποτέ την ιστορία του όπως του άξιζε.
Ο Τσαφέντας γεννήθηκε από Έλληνα πατέρα και Μοζαμβικανή μητέρα το 1918. Μεγάλωσε στη Νότια Αφρική, αλλά κουβαλούσε το στίγμα του “μιγά”, σε μια κοινωνία που χωριζόταν με βάση το χρώμα του δέρματος. Δεν χωρούσε πουθενά. Ούτε στους λευκούς, ούτε στους μαύρους. Ήταν το “τίποτα” ενός συστήματος που ταξινομούσε τα πάντα.
Ο Χέντρικ Φέρβερντ, ο τότε πρωθυπουργός, ήταν ο άνθρωπος που έκανε το απαρτχάιντ επίσημη πολιτική. Δημιούργησε νόμους που απαγόρευαν στους μαύρους να ζουν, να σπουδάζουν, να δουλεύουν ή να κυκλοφορούν όπως οι λευκοί. Ήταν ένας ήρεμος, ψυχρός τεχνοκράτης του ρατσισμού. Και ο Τσαφέντας τον παρακολουθούσε σιωπηλά.
Στις 6 Σεπτεμβρίου 1966, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Κοινοβουλίου, ο Τσαφέντας, που εργαζόταν εκεί ως αγγελιοφόρος, πλησίασε τον Φέρβερντ και τον μαχαίρωσε τέσσερις φορές στο στήθος. Ο πρωθυπουργός πέθανε επιτόπου. Το σύστημα, όμως, δεν ήθελε να τον κάνει ήρωα. Δεν ήθελε να παραδεχτεί πως ένας λευκός, έστω και “μολυσμένος”, είχε στραφεί εναντίον του.
Τον έβγαλαν “παρανοϊκό”, δήλωσαν ότι “άκουγε φωνές” και τον έκλεισαν σε ψυχιατρείο υψίστης ασφαλείας για 33 χρόνια, χωρίς δίκη, χωρίς υπεράσπιση, χωρίς δικαιώματα. Μέσα σε έναν κόσμο που ο ίδιος μαχαίρωσε, τον εξαφάνισαν μεθοδικά.
Δεν ήταν παρανοϊκός. Το ημερολόγιό του, οι συνεντεύξεις του και τα λόγια του δείχνουν έναν άνθρωπο οξυδερκή, πολιτικοποιημένο και βαθιά θυμωμένο με την αδικία. Δεν σκότωσε τον Φέρβερντ για κάποια φαντασίωση. Τον σκότωσε επειδή, όπως είπε, “ήταν ένα κάθαρμα που έκανε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων κόλαση”.
Πέθανε το 1999, πάμφτωχος, σε ένα νοσοκομείο της Πρετόρια, χωρίς να τον έχει αναζητήσει κανείς. Στην Ελλάδα, το όνομά του είναι σχεδόν άγνωστο. Μα σε όλη τη Νότια Αφρική, κάθε φορά που μιλούν για τη ρωγμή που άνοιξε στο απαρτχάιντ, κάποιος ψιθυρίζει: “ο Τσαφέντας την ξεκίνησε”.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
