Ο Έλληνας στρατηγός που έσφαξε 400 άντρες του επειδή νόμιζε πως τον κακολογούσαν μέσα στη νύχτα

Ο Αντίγονος ο Μονόφθαλμος ήταν από τους σκληρότερους και πιο υποψιασμένους στρατηγούς της ελληνιστικής περιόδου. Στενός συνεργάτης του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αργότερα βασιλιάς μεγάλου μέρους της Ασίας, κυβέρνησε για δεκαετίες μέσα από στρατιωτικές επιχειρήσεις, συμμαχίες και απανωτές προδοσίες. Είχε χάσει το ένα του μάτι σε μάχη, είχε επιζήσει από πολιτικές διώξεις και είχε επιβάλει την εξουσία του με απόλυτο έλεγχο. Κάποια νύχτα, κατά τη διάρκεια εκστρατείας του στη Μικρά Ασία, ενώ το στράτευμα ξεκουραζόταν, πληροφορήθηκε από υπηρέτη του πως κάποιοι στρατιώτες μουρμούρισαν αρνητικά λόγια εις βάρος του. Ήταν εξαντλημένοι, πεινασμένοι και δυσαρεστημένοι από τις συνθήκες της εκστρατείας. Η καταγγελία δεν συνοδευόταν από αποδείξεις ή ονόματα. Ήταν απλώς ψίθυροι.

Ο Αντίγονος δεν ζήτησε εξηγήσεις, δεν διέταξε έρευνα ούτε επέτρεψε απολογία. Πίστευε ότι οι πρώτες φλόγες της προδοσίας ξεκινούν πάντα από απλές λέξεις. Φοβούμενος πιθανή στάση ή εσωτερική αναταραχή, έδωσε αμέσως εντολή να εκτελεστούν τετρακόσιοι στρατιώτες. Το μαζικό αυτό έγκλημα διαπράχθηκε προληπτικά, χωρίς ανάκριση ή απόδειξη. Όσοι πέθαναν, δεν είχαν κάνει τίποτα περισσότερο από το να εκφράσουν δυσαρέσκεια.

Η ενέργεια αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ελληνιστικής πολιτικής κουλτούρας όπου ο φόβος και η παρανοϊκή ανάγκη ελέγχου υπερίσχυαν της δικαιοσύνης. Ο Αντίγονος, όπως και πολλοί άλλοι Διάδοχοι, θεωρούσε ότι η σιωπή και η τρομοκράτηση είναι εργαλεία διακυβέρνησης. Η σφαγή των 400 στρατιωτών παρουσιάζεται από μεταγενέστερους συγγραφείς ως απόδειξη της ωμότητας που μπορεί να ασκηθεί χωρίς προφανή αιτία, μόνο και μόνο από την καχυποψία. Το περιστατικό διασώθηκε σε ηθικοδιδακτικό έργο του 16ου-17ου αιώνα, το οποίο το περιέλαβε ως παράδειγμα της επικινδυνότητας της απολυταρχίας και της σκληρότητας των αρχαίων ηγεμόνων.

Ο Αντίγονος κυβέρνησε ως ένας από τους τελευταίους μεγάλους μονοκράτορες πριν από την άνοδο των Ρωμαίων. Ο γιος του, Δημήτριος ο Πολιορκητής, κληρονόμησε τη φιλοδοξία αλλά όχι την ίδια αίσθηση επιβίωσης. Η ιστορία του Αντιγόνου δεν διασώζει μόνο νίκες, αλλά και σκοτεινές πράξεις. Η σφαγή των τετρακοσίων αντρών είναι μία από τις πιο ωμές ενέργειες που καταγράφονται στη μετά Αλεξάνδρου εποχή. Δεν επρόκειτο για στρατηγική κίνηση σε μάχη, αλλά για τιμωρία με βάση την υποψία.

Ο τρόπος που αντέδρασε αποκαλύπτει την ψυχολογία του πολέμαρχου που ζει καθημερινά με τον φόβο της εσωτερικής φθοράς. Προτιμούσε να εξοντώσει 400 άντρες του παρά να διακινδυνεύσει ένα σπινθήρα αμφισβήτησης. Η ενέργειά του συνδυάζει τον αυταρχισμό του ανατολικού δεσποτισμού με τη σκληρή στρατιωτική πειθαρχία των μακεδονικών στρατευμάτων. Η σφαγή των 400 είναι λιγότερο γνωστή από τις μεγάλες μάχες, όμως αποτελεί ισχυρή μαρτυρία για την ιστορική πραγματικότητα της βίας και της καχυποψίας στη μετάβαση από την αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου στους Διάδοχους.