Ο Έλληνας ζωγράφος που άφησε τις εικόνες του σε όλη την Ευρώπη και πέθανε ξεχασμένος σε μια βενετσιάνικη εκκλησία

Ήταν ιερέας, αγιογράφος και πρόσφυγας του Κρητικού Πολέμου. Το όνομά του ήταν Εμμανουήλ Τζάνες, και οι εικόνες του σήμερα εκτίθενται σε μουσεία της Βενετίας, του Βερολίνου, της Αθήνας και της Κέρκυρας. Κι όμως, πέθανε μακριά από την πατρίδα του, σχεδόν ξεχασμένος, σε μια εκκλησία της βενετσιάνικης συνοικίας των Ελλήνων.

Γεννημένος το 1610 στο Ρέθυμνο, ο Τζάνες μεγάλωσε μέσα σε λόγια και τέχνη. Ο αδελφός του, Μαρίνος Τζάνες Μπουνιαλής, έγραψε τον “Κρητικό Πόλεμο”, και ο ίδιος ο Εμμανουήλ έγινε ιερέας και ζωγράφος, υπογράφοντας πάντα τις εικόνες του με τη λέξη “χείρ” ή “ποίημα” – μια ταπεινή, μοναχική δήλωση δημιουργίας.

Όταν η Κρήτη κυριεύτηκε από τους Οθωμανούς, αναγκάστηκε να φύγει. Πρώτος σταθμός η Κέρκυρα, όπου δούλεψε με τον επίσης πρόσφυγα Φιλόθεο Σκούφο. Οι εικόνες του κοσμούν μέχρι σήμερα τους ναούς των Αγίων Ιάσoνος και Σωσιπάτρου. Εκεί έζησε, έγραψε ακολουθίες, έστησε έργα, αλλά δεν ρίζωσε.

Το 1658 έφυγε για τη Βενετία. Εκεί θα μείνει ως τον θάνατό του. Έγινε εφημέριος στον Άγιο Γεώργιο, διευθυντής της Φλαγγίνειας Σχολής, πνευματικός της Ελληνικής Κοινότητας. Τα έργα του μιλούν μια γλώσσα διπλή – βυζαντινή και φλαμανδική. Τα χρώματα του φωτός του Μυστρά, τα πρόσωπα των Ιταλικών υφασμάτων, η πτυχολογία των Παλαλόγων και η εικονογραφία του λαού.

Δεν γνωρίζουμε αν νοστάλγησε την Κρήτη. Αλλά στην τελευταία του εικόνα, λίγο πριν πεθάνει, υπέγραψε “πόνος γηραιού πρεσβυταίρου Εμμανουήλου Ρηθυμναίου του λεγομένου Μπουνιαλή”. Τον πόνο της εξορίας τον είχε κάνει γραφή, και την αγιογραφία αποτύπωση του χρόνου και της μνήμης.

Πέθανε το 1690, και σήμερα σχεδόν κανείς δεν θυμάται τον τάφο του. Αλλά οι εικόνες του επιζούν, διασκορπισμένες από τη Ζάκυνθο ως το Βερολίνο. Σαν ένα ταξίδι που δεν τέλειωσε ποτέ.