Ο λόγιος από την Ηλεία που βασανίστηκε από τους Τούρκους και έγινε καθηγητής στην Οξφόρδη

Γεννήθηκε στη Γαστούνη της Ηλείας γύρω στο 1575, αλλά ο τόπος του δεν μπορούσε να του προσφέρει τίποτα. Ο Χριστόφορος Άγγελος έφυγε παιδί για να σπουδάσει και να μορφωθεί. Περιπλανήθηκε σε πόλεις της Ελλάδας, κυνηγώντας τη γνώση, μέχρι που έφτασε στην Αθήνα με ράσο και βιβλία, διψώντας για πνευματική ανάταση. Δεν ήξερε όμως ότι η εμφάνισή του θα τον έριχνε στα κολαστήρια της Οθωμανικής εξουσίας.

Οι Τούρκοι τον συνέλαβαν επειδή φορούσε κόκκινο ράσο και στενόμακρο γένι. Τον πέρασαν για Ισπανό κατάσκοπο. Τον φυλάκισαν, τον μαστίγωσαν με ραβδιά βουτηγμένα σε αλμυρό νερό. Τον χτυπούσαν ασταμάτητα, χωρίς ανάπαυση, ώσπου λιποθύμησε και νόμιζαν πως πέθανε. Όταν συνήλθε, του πρότειναν να αλλαξοπιστήσει ή να πεθάνει. Δεν λύγισε. Φίλοι τον βοήθησαν να δραπετεύσει. Στο δρόμο του βρήκε εμπόρους που του άνοιξαν το βλέμμα προς την Αγγλία, λέγοντας του πως εκεί τιμούν την ελληνική σοφία.

Έφτασε στη Βρετανία το 1608. Από το Γιάρμουθ κατευθύνθηκε στο Κέιμπριτζ και στη συνέχεια στην Οξφόρδη. Έγινε ο πρώτος Έλληνας μοναχός που δίδαξε ελληνικά σε βρετανικά πανεπιστήμια, ενώ ταυτόχρονα υπερασπιζόταν τον Χριστιανισμό, τους Έλληνες και τον λαό του που ζούσε κάτω από τουρκικό ζυγό. Έγραψε συγκλονιστικά φυλλάδια, όπου εξιστορούσε το μαρτύριό του και εγκωμίαζε τη Βρετανία ως το καταφύγιο των βασανισμένων. Η έκδοση του «Πόνησις» περιλάμβανε δύο ξυλογραφίες: μία με τον ίδιο δεμένο να δέχεται ραβδισμούς από Τούρκους και μία όπου η Αγγλία προσωποποιείται ως στέμμα που τον αγκαλιάζει.

Δεν ήταν λίγοι αυτοί που τον αμφισβήτησαν. Υπήρξαν περιπτώσεις Ελλήνων στη Βρετανία που εξαπάτησαν τους Άγγλους. Εκείνος όμως ξεχώρισε. Έμεινε ακέραιος, πιστός, τίμιος. Δίδασκε στο Κάντερμπερι, διατηρούσε αλληλογραφία με τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας, έγραφε με πάθος για την κατάσταση των Ελλήνων. Το πιο διάσημο έργο του, το «Εγχειρίδιον», έγινε η πρώτη σύνδεση της Οξφόρδης με τη νεοελληνική σκέψη και μεταφράστηκε σε αγγλικά, λατινικά, γερμανικά.

Η τελευταία του πνοή βγήκε στην Οξφόρδη τον Φεβρουάριο του 1638. Ετάφη στην αυλή της εκκλησίας του Αγίου Αββά. Στην καταγραφή της εκκλησίας, γράφουν απλά: «Christopher Angell, a Greeke, borned in Peloponesse». Έτσι έμεινε για πάντα εκεί. Ως ο Έλληνας της Πελοποννήσου που δεν αλλαξοπίστησε, δεν δίστασε, δεν πρόδωσε — κι έγινε η πρώτη φωνή της Νεοελληνικής Γραμματείας στην καρδιά της Αγγλίας.