Ο Ρωμαίος που έγραψε την ιστορία της Ρώμης στα ελληνικά, ήταν 15 τόμοι και δεν σώθηκε σχεδόν τίποτα

Ήταν Ρωμαίος, ίσως και ύπατος, αλλά έγραφε ελληνικά. Και μάλιστα όχι απλώς ελληνικά, αλλά ιωνική διάλεκτο, σαν τον Ηρόδοτο. Ο Ασίνιος Κουαδράτος έζησε στον 3ο αιώνα και επιχείρησε κάτι που δεν τόλμησαν πολλοί: να γράψει ολόκληρη την ιστορία της Ρώμης από την ίδρυσή της μέχρι την εποχή του Αλεξάνδρου Σεβήρου, σε 15 βιβλία, με τίτλο “Ρωμαϊκή Χιλιαρχία”. Και σχεδόν κανείς σήμερα δεν μπορεί να τη διαβάσει.

Το έργο του ήταν γνωστό στους μεταγενέστερους. Το ανέφεραν ο Ζώσιμος, ο Αγαθίας, ο Ευάγριος ο Σχολαστικός και η Historia Augusta. Κι όμως, αυτό που έμεινε δεν είναι οι τόμοι του, αλλά μερικά αποσπάσματα από λεξικά, εγκυκλοπαίδειες και υπομνήματα. Ο Στέφανος ο Βυζάντιος μας διασώζει μερικές γραμμές. Ο Σούδας τον αναφέρει ως “Κορδάτο”. Ο υπόλοιπος Κουαδράτος χάθηκε.

Δεν ήταν το μόνο του έργο. Φαίνεται ότι έγραψε και τα “Παρθικά”, πιθανώς μια ιστορία των πολέμων της Ρώμης με την Παρθία ή τους Σασσανίδες. Έχουν σωθεί μικρά αποσπάσματα για τα Σόλυμα, τη Συρβανή, την Τιγρανόκερτα. Από αυτά οι μελετητές εικάζουν ότι έγραφε για τις εκστρατείες του Αλεξάνδρου Σεβήρου ή του Γορδιανού Γ΄. Ίσως και για τον ίδιο τον Φίλιππο τον Άραβα, που φέρεται να είχε εορτάσει τα χίλια χρόνια της Ρώμης το 248 – ίσως και για αυτό ο τίτλος «Χιλιαρχία».

Μερικοί πιστεύουν ότι υπήρχε και τρίτο έργο: “Γερμανικά”. Το αναφέρει ο Αγαθίας ο Σχολαστικός, αλλά δεν υπάρχει καμία άλλη αναφορά. Ίσως πρόκειται για παρεξήγηση. Ίσως όχι. Σε έναν άνθρωπο που χάθηκαν 15 ολόκληρα βιβλία, όλα είναι πιθανά.

Στην Ολυμπία έχει βρεθεί επιγραφή που τιμά κάποιον Ασίνιο Κουαδράτο ως ανθύπατο και ρήτορα. Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο. Ένας ύπατος που μιλούσε ελληνικά, έγραφε ιστορία στα ελληνικά και έγινε αποδεκτός από τον ελληνικό κόσμο. Παράξενος συνδυασμός για τη ρωμαϊκή ελίτ. Ίσως γι’ αυτό και χάθηκε τόσο εύκολα.

Από το μεγαλόπνοο έργο του σώζεται και ένα μικρό επίγραμμα, το 312ο της Παλατινής Ανθολογίας. Μια σταγόνα από ένα ποτάμι. Ένας από τους τελευταίους Έλληνες ιστορικούς της ρωμαϊκής εποχής – κι όμως, η μνήμη του εξαρτάται από λέξεις που σώθηκαν τυχαία, σε άλλους ανθρώπους και άλλες εποχές.