Ο θεολόγος που έφτιαξε το πρώτο ελληνικό εργαστήριο ηλεκτρονικής μουσικής

Γεννήθηκε στον Πειραιά, σπούδασε θεολογία, έψαλλε βυζαντινά μέλη, αλλά έγραφε μουσική σε μαγνητοταινίες, πειραματίστηκε με τον ήχο και την κίνηση, δίδαξε στην Αμερική και επέστρεψε στην Ελλάδα για να συνδέσει τον ψαλμό με το κύμα. Ο Μιχάλης Αδάμης δεν ανήκε πουθενά, ακριβώς γιατί τους ένωσε όλους.

Μέσα σε λίγα χρόνια απέκτησε πτυχία από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και όλα τα πτυχία σύνθεσης από τα κορυφαία ωδεία της χώρας. Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, όμως, το μυαλό του στράφηκε αλλού. Ήθελε να μάθει τι κρύβει ο ήχος πίσω από την παράδοση. Πήγε στη Βοστώνη, σπούδασε ηλεκτρονική μουσική και ταυτόχρονα παλαιογραφία της Βυζαντινής σημειογραφίας. Εκείνη η σύζευξη έμελλε να αλλάξει το ελληνικό μουσικό τοπίο.

Δίδασκε βυζαντινή μουσική στην ομογενειακή Σχολή του Τιμίου Σταυρού, ενώ παράλληλα διηύθυνε τη χορωδία. Κι όμως, στο εργαστήριό του δούλευε πάνω στη μαγνητοταινία, στα ηχητικά πεδία και στα ηλεκτρονικά φίλτρα. Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, ίδρυσε το πρώτο ελληνικό εργαστήριο ηλεκτρονικής μουσικής – σε μια εποχή που η ίδια η λέξη «ηλεκτρονική» ακουγόταν σαν παραβίαση της παράδοσης.

Τον κάλεσαν τα Ανάκτορα. Του ζήτησαν να οργανώσει την Παιδική Χορωδία του Παλατιού και την ανέλαβε. Παράλληλα ίδρυσε και τη Χορωδία Δωματίου Αθηνών. Ο ίδιος, θεολόγος στο πτυχίο, καθοδήγησε μαθητές όχι μόνο στα εκκλησιαστικά μέλη αλλά και στις πιο πειραματικές φόρμες της avant-garde. Στο κολέγιο Πηρς, όπου υπήρξε διευθυντής μουσικού τμήματος για 31 χρόνια, άφησε σχολή.

Συνέθεσε πάνω από 300 έργα. Από τα «Οράματα της Αποκάλυψης» μέχρι τις συνθέσεις για μαγνητοταινία με φωνές και σήμαντρα. Από λειτουργικά έργα με βάση το βυζαντινό μέλος, μέχρι τη μουσική για αρχαίο δράμα και τον «Κοριολανό» του Σαίξπηρ. Τίποτα δεν ήταν εκτός των ορίων του. Τον απασχολούσε το ιερό και το μοντέρνο, το παραδοσιακό και το ασύλληπτο.

Στο 11ο Διεθνές Συνέδριο Μουσικολογίας στην Κοπεγχάγη το 1972 παρουσίασε μια ανακάλυψη που ελάχιστοι περίμεναν από Έλληνα ερευνητή. Εντόπισε και τεκμηρίωσε την ύπαρξη πολυφωνίας στη βυζαντινή μουσική του 14ου-15ου αιώνα. Μέχρι τότε όλοι πίστευαν ότι το Βυζάντιο ήξερε μόνο τη μονωδία. Ο Αδάμης άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε την ίδια την ψαλτική μας κληρονομιά.

Ορισμένα από τα έργα του, όπως το «Τετέλεσται», ένωναν ψάλτη, καμπανάκια και μαγνητοταινία. Άλλα όπως το «Γένεσις» έπαιζαν με τη θέση του σώματος στον χώρο, με χορευτική ομάδα και ηχητικό περιβάλλον σε πολλαπλά επίπεδα. Ο Αδάμης δεν ήθελε να διαλέξει στρατόπεδο. Ήθελε να τα φέρει όλα σε συνάντηση.

Ανέλαβε θέσεις ευθύνης, έγινε πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Σύγχρονης Μουσικής, συμμετείχε σε φεστιβάλ, έδωσε διεθνές κύρος στη λόγια ελληνική σύνθεση. Και όταν ήρθε η ώρα να ιδρυθεί το Τμήμα Μουσικών Σπουδών στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, ήταν αυτός που έγραψε το οργανωτικό σχέδιο.

Ο Μιχάλης Αδάμης δεν έκανε ποτέ θόρυβο γύρω από το όνομά του. Άφησε τα έργα του να μιλήσουν. Και όποιος τα ακούσει, καταλαβαίνει: δεν υπάρχει τίποτα πιο σύγχρονο από το να κοιτάς ταυτόχρονα το μέλλον και το παρελθόν. Εκείνος το έκανε με την πίστη του, την παιδεία του, την τόλμη του.