Ο τρόπος που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για να θυμούνται πολλές πληροφορίες. Λέγεται η τεχνική των τόπων.

Ο πιο σπουδαίος ρήτορας της Ρώμης δεν κρατούσε σημειώσεις. Θυμόταν χιλιάδες λέξεις με το νου του, χωρίς κανένα χαρτί. Ο Κικέρων, που μιλούσε στη Σύγκλητο με ακρίβεια και ροή, χρησιμοποιούσε κάτι που σήμερα θα το λέγαμε μνημονική τεχνολογία: την τεχνική των τόπων. Ήταν ένας τρόπος να χτίζει κανείς παλάτια μνήμης στο μυαλό του, και να τοποθετεί μέσα τους τις πληροφορίες.

Η τεχνική βασίζεται σε μία απλή, σχεδόν παιδική ιδέα: οι άνθρωποι θυμούνται καλύτερα εικόνες και τοποθεσίες παρά αφηρημένες έννοιες. Οι αρχαίοι ρήτορες φαντάζονταν ένα σπίτι, ένα θέατρο ή έναν δρόμο που γνώριζαν καλά. Σε κάθε δωμάτιο ή σημείο, “τοποθετούσαν” διανοητικά αυτό που ήθελαν να θυμούνται — μία έννοια, ένα όνομα, ένα επιχείρημα.

Όταν έπρεπε να μιλήσουν ή να παρουσιάσουν ένα θέμα, διέσχιζαν νοητά το φανταστικό τους μέρος, περνώντας από κάθε σημείο και ανακαλώντας ό,τι είχαν “τοποθετήσει” εκεί. Όσο πιο έντονη ή παράξενη ήταν η εικόνα, τόσο πιο σίγουρη ήταν η ανάμνηση. Ο ίδιος ο Κικέρων έγραφε: “Τα μέρη είναι σαν πίνακες κεριού, και οι εικόνες σαν γράμματα. Το μυαλό διαβάζει”.

Η τεχνική αυτή ήταν τόσο αποτελεσματική, που πέρασε από τη Ρώμη στον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Μοναχοί, φιλόσοφοι, δικηγόροι και δάσκαλοι την χρησιμοποιούσαν για να απομνημονεύσουν ολόκληρα κείμενα. Ο Άγιος Θωμάς Ακινάτης, οι ουμανιστές του 15ου αιώνα, ακόμη και οι Ιησουίτες, δίδασκαν την τεχνική σαν επίσημη παιδεία του νου.

Σήμερα, την ξαναβρίσκουμε με άλλο όνομα: “memory palace”, όπως τη λένε στις παγκόσμιες διοργανώσεις μνήμης. Και ναι, ο Σέρλοκ Χολμς στη σύγχρονη σειρά του BBC χρησιμοποιεί τη μέθοδο για να θυμάται πρόσωπα, ημερομηνίες, λεπτομέρειες ερευνών. Όχι γιατί είναι φαντασία, αλλά γιατί βασίζεται ακριβώς στην τεχνική των τόπων.

Το πιο απίστευτο; Η τεχνική δουλεύει ακόμη. Όσοι τη δοκιμάζουν, αναφέρουν εντυπωσιακά αποτελέσματα. Γιατί το μυαλό, όπως το έμαθαν οι αρχαίοι, δεν λειτουργεί γραμμικά αλλά χωρικά. Όσο υπάρχουν μέρη, υπάρχει και μνήμη.