Όταν η Αγία Σοφία είχε έσοδα μόνο για να ανάβει τα

Το βυζαντινό μεγαλείο της Αγίας Σοφίας είχε συνδεθεί με την υπεροχή της αυτοκρατορίας. Ένας ναός-θαύμα της αρχιτεκτονικής, χτισμένος για να εκφράζει την απόλυτη δύναμη του Ιουστινιανού και την αίγλη της Κωνσταντινούπολης. Επί αιώνες, στεκόταν σαν περήφανο σύμβολο πίστης και πολιτικής υπεροχής. Όμως τα τελευταία χρόνια πριν από την Άλωση, η εικόνα αυτή είχε ξεθωριάσει.

Οι μαρτυρίες των βυζαντινών ιστορικών αναφέρουν ότι η Αγία Σοφία είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο οικονομικής παρακμής ώστε τα έσοδά της επαρκούσαν μόνον για να εξασφαλιστεί η φωταψία του ναού. Τίποτα παραπάνω. Ο αριθμός των κληρικών είχε περιοριστεί σημαντικά, αφού δεν υπήρχαν τα μέσα για να καλυφθούν οι ανάγκες ούτε σε ανθρώπινο δυναμικό ούτε σε βασική λειτουργικότητα.

Ο ναός που κάποτε φιλοξενούσε εκατοντάδες ιερείς, ψάλτες, διακόνους και αναγνώστες, είχε μετατραπεί σ’ ένα μνημείο σε αναμονή του τέλους. Από την εποχή του Ιουστινιανού, όταν οι εκτυφλωτικοί πολυέλαιοι έλουζαν το εσωτερικό με φως και χρυσάφι, μέχρι τα χρόνια λίγο πριν το 1453, είχαν περάσει αιώνες και χρυσές εποχές. Όμως τώρα, τα μόνα φώτα που άναβαν ήταν αυτά που με κόπο κατάφερναν να κρατήσουν οι εναπομείναντες πιστοί και λειτουργοί.

Η συγκεκριμένη κατάσταση δεν ήταν μεμονωμένη, αλλά συμβόλιζε την γενική αποσύνθεση της αυτοκρατορίας. Η Κωνσταντινούπολη ήταν πλέον μια πόλη περικυκλωμένη από την τουρκική απειλή, αποκομμένη από τους παλαιούς συμμάχους της Δύσης και αποδυναμωμένη οικονομικά. Το φως στην Αγία Σοφία γινόταν λοιπόν όχι απλώς σύμβολο πίστης, αλλά και η τελευταία πράξη αντίστασης πριν από την Άλωση.

Η εικόνα του ναού που κρατιόταν φωτεινός με τα τελευταία διαθέσιμα μέσα, ενώ γύρω του σκοτείνιαζε ολόκληρη η αυτοκρατορία, παραμένει από τις πιο φορτισμένες και δραματικές στην ιστορία του Βυζαντίου. Μια απόδειξη ότι, ακόμη και την ύστατη στιγμή, οι Βυζαντινοί πάλευαν να διατηρήσουν την πνευματική τους ταυτότητα ζωντανή, όσο αμυδρό κι αν είχε γίνει το φως που την κρατούσε ζωντανή.