Όταν οι Αρχαίοι Έλληνες χάραζαν ειρωνικά σχόλια πάνω στις σφαίρες τους

Δεν υπάρχει τίποτα πιο ελληνικό από το να συνδυάζεις την πολεμική τέχνη με το πνεύμα. Οι Αρχαίοι Έλληνες, ακόμα και στη φρίκη της μάχης, δεν άφηναν την ευκαιρία για ένα σχόλιο να πάει χαμένη. Κι αυτό αποδεικνύεται από τις σφαιρικές βολίδες που εκτοξεύονταν με σφενδόνες – και που δεν ήταν απλώς όπλα. Ήταν μηνύματα.

Κατά τις πολεμικές επιχειρήσεις, ειδικά στην κλασική και ελληνιστική εποχή, χρησιμοποιούνταν ευρέως μολύβδινες σφαιρικές ή ωοειδείς βολίδες. Η σφενδόνη δεν ήταν απλό παιδικό όπλο. Στα χέρια εκπαιδευμένων σφενδονιστών, μπορούσε να προκαλέσει θανατηφόρα τραύματα από απόσταση. Οι Αθηναίοι, οι Ρόδιοι, οι Ακαρνάνες και άλλοι λαοί της εποχής χρησιμοποιούσαν τις σφενδόνες με απόλυτη ακρίβεια.

Το εντυπωσιακό όμως δεν είναι μόνο η ταχύτητα ή το βάρος των βλημάτων. Είναι το ότι πολλά από αυτά τα μολύβδινα βλήματα βρέθηκαν με χαραγμένες επιγραφές, φράσεις, απειλές, ακόμα και αστεία. Δεν είναι φαντασία. Είναι αποδεικτικό υλικό που βρέθηκε σε ανασκαφές, από την Αθήνα μέχρι την Καμπανία της Ιταλίας.

Η πιο διάσημη επιγραφή είναι η λέξη «ΔΕΞΑΙ» – δηλαδή «πιάσε!». Ένα σαρκαστικό «δώρο» στον εχθρό, που έφευγε με ταχύτητα άνω των 100 χλμ/ώρα προς το σώμα του. Η λέξη χαρασσόταν στο μέταλλο με εργαλεία πριν από τη μάχη. Ήταν σαν να του φωνάζεις «ορίστε, πάρε αυτό!» λίγο πριν τον χτυπήσεις.

Άλλα βλήματα περιείχαν ύβρεις, φαλλικά σύμβολα ή λέξεις ενθάρρυνσης, όπως «ΝΙΚΗΣ» ή «ΑΡΕΣ». Σε μερικές περιπτώσεις, αναγραφόταν το όνομα του ίδιου του σφενδονιστή ή του στρατηγού που διέταξε τη ρίψη. Ήταν μια μορφή ταυτότητας, αλλά και τρόπος να περάσει ο στρατός σου το μήνυμα: «Δεν φοβόμαστε, ούτε εσένα ούτε τη μάχη».

Οι επιγραφές αυτές είχαν ψυχολογικό ρόλο. Σαν αρχαία πολεμικά tweets, έστελναν μήνυμα πριν καν πέσει το πρώτο αίμα. Ήταν μέρος της στρατηγικής, του εκφοβισμού, αλλά και της ίδιας της ιδιοσυγκρασίας των Ελλήνων. Το πνεύμα έπρεπε να λάμψει, ακόμα και την ώρα του θανάτου.

Η πρακτική αυτή διατηρήθηκε και στους ελληνιστικούς χρόνους, όταν οι Μακεδονικοί στρατοί διέδωσαν την τέχνη της σφενδόνης ως τα βάθη της Ανατολής. Πολλά από τα βλήματα αυτά σήμερα εκτίθενται σε μουσεία, με τις επιγραφές τους ακόμα ορατές. Και είναι σχεδόν απίστευτο να στέκεσαι μπροστά τους και να διαβάζεις την ειρωνεία κάποιου που έζησε πριν από 2.300 χρόνια.

Σε μια εποχή όπου κάθε λέξη ήταν ζυγισμένη, η φράση πάνω στη σφαίρα έπρεπε να είναι μικρή, κοφτή και πνευματώδης. Όπως ακριβώς και η Ελλάδα εκείνης της εποχής.