Όταν οι Τούρκοι άλλαξαν μέσα σε μια νύχτα όλο τους το αλφάβητο. Τι είχαν πριν;

Η 1η Νοεμβρίου 1928 ήταν μια μέρα που άλλαξε την ιστορία της Τουρκίας για πάντα. Μέχρι τότε, οι Τούρκοι χρησιμοποιούσαν το οθωμανικό αλφάβητο, ένα σύστημα γραφής βασισμένο στην αραβική γραφή, το οποίο είχε διαμορφωθεί μέσα από αιώνες για να ταιριάζει στις ανάγκες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν ένα αλφάβητο πλούσιο σε ιστορία, που έφερε μαζί του τις πολιτισμικές και θρησκευτικές επιρροές του Ισλάμ, αλλά ταυτόχρονα ήταν γεμάτο προβλήματα. Ήταν πολύπλοκο στη μάθηση, δεν απέδιδε καλά τους ήχους της τουρκικής γλώσσας και περιόριζε τη μαζική εκπαίδευση. Μέσα σε μια μέρα, ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ το κατήργησε και επέβαλε το λατινικό αλφάβητο, μια από τις πιο ριζικές αλλαγές που έγιναν ποτέ σε μια γλώσσα.

Το οθωμανικό αλφάβητο δεν ήταν ένα απλό αντίγραφο της αραβικής γραφής. Οι Οθωμανοί είχαν προσθέσει δικά τους στοιχεία, επηρεασμένα και από την περσική γλώσσα, ώστε να μπορούν να αποδώσουν καλύτερα την ομιλούμενη τουρκική. Όμως, το βασικό του μειονέκτημα ήταν ότι η τουρκική γλώσσα, σε αντίθεση με τα αραβικά, είναι μια γλώσσα με φωνητικά φωνήεντα, κάτι που το αραβικό αλφάβητο δεν μπορούσε να καταγράψει με ακρίβεια. Αυτό δημιουργούσε ασάφειες και καθιστούσε τη γραφή δύσκολη στην εκμάθηση, ειδικά για τον απλό λαό.

Όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ ξεκίνησε τις κεμαλικές μεταρρυθμίσεις, στόχος του ήταν να δημιουργήσει μια σύγχρονη, δυτικοποιημένη Τουρκία. Το αλφάβητο έπρεπε να αλλάξει για να επιτευχθεί αυτό. Δεν ήθελε μόνο να διευκολύνει τη μάθηση αλλά και να αποκόψει την Τουρκία από το οθωμανικό παρελθόν της, που συνδέθηκε με τη θεοκρατία, την αυτοκρατορική δομή και τη θρησκευτική εξουσία. Η αλλαγή του αλφαβήτου έγινε ένα πολιτικό εργαλείο για την εδραίωση της νέας εθνικής ταυτότητας της Τουρκίας.

Η απόφαση εφαρμόστηκε με απίστευτη ταχύτητα. Ο νέος νόμος που όριζε το λατινικό αλφάβητο ως το μοναδικό επίσημο σύστημα γραφής τέθηκε σε ισχύ μέσα σε λίγους μήνες. Όλες οι εφημερίδες, τα σχολεία και τα κυβερνητικά έγγραφα έπρεπε να υιοθετήσουν το νέο αλφάβητο αμέσως. Ο ίδιος ο Ατατούρκ ηγήθηκε της μετάβασης, ταξιδεύοντας από πόλη σε πόλη και διδάσκοντας στους ανθρώπους το νέο σύστημα γραφής. Οι δημόσιοι υπάλληλοι ήταν υποχρεωμένοι να το μάθουν μέσα σε λίγες εβδομάδες, διαφορετικά κινδύνευαν με απόλυση.

Οι επιπτώσεις αυτής της αλλαγής ήταν τεράστιες. Ο αναλφαβητισμός εκτοξεύτηκε, καθώς ολόκληρη η μορφωμένη τάξη που είχε μάθει να γράφει στο οθωμανικό αλφάβητο βρέθηκε ξαφνικά αγράμματη. Παράλληλα, η πρόσβαση στα ιστορικά έγγραφα της Οθωμανικής περιόδου έγινε σχεδόν αδύνατη για τις επόμενες γενιές. Τα επίσημα κρατικά αρχεία, τα λογοτεχνικά έργα και οι ιστορικές πηγές έγιναν πρακτικά ακατανόητες για τον μέσο Τούρκο. Μέσα σε λίγα χρόνια, η ίδια η ιστορία της χώρας αποκόπηκε από τη συλλογική μνήμη.

Η αλλαγή αυτή είχε και πολιτικές διαστάσεις. Οι συντηρητικοί και οι θρησκευτικοί κύκλοι αντέδρασαν έντονα, καθώς θεωρούσαν πως η νέα γραφή απομάκρυνε την Τουρκία από την ισλαμική της ταυτότητα. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του Ατατούρκ έβλεπαν την αλλαγή ως ένα τεράστιο βήμα προς τον εκσυγχρονισμό και την ενσωμάτωση της Τουρκίας στη Δύση. Η αλήθεια είναι πως η Τουρκία, μέσα από αυτή τη μεταρρύθμιση, αποκόπηκε από τον μουσουλμανικό κόσμο και υιοθέτησε μια πιο ευρωπαϊκή πολιτιστική ταυτότητα.

Σήμερα, η Τουρκία συνεχίζει να χρησιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο, και οι περισσότεροι Τούρκοι δεν γνωρίζουν καν πώς να διαβάσουν τα οθωμανικά κείμενα. Η αλλαγή αυτή σηματοδότησε μια από τις πιο ριζικές τομές στην πολιτιστική και γλωσσική ιστορία ενός λαού, και το αν ήταν θετική ή αρνητική παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η Τουρκία του 1928 ξύπνησε σε έναν τελείως διαφορετικό κόσμο από αυτόν που ήξερε την προηγούμενη μέρα.