Όταν Ιρανοί φοιτητές κατέλαβαν την Αμερικανική Πρεσβεία και κράτησαν 52 ομήρους για 444 μέρες

Στις 4 Νοεμβρίου 1979, λίγο πριν τις 7 το πρωί, περίπου 500 Ιρανοί φοιτητές συγκεντρώθηκαν έξω από την Αμερικανική Πρεσβεία στην Τεχεράνη. Μια κοπέλα με τσαντόρ έκρυβε στα ρούχα της κόφτες αλυσίδας. Ήταν το εργαλείο που θα έσπαγε το λουκέτο του κυριότερου συμβόλου της Δύσης. Είχε αρχίσει η μεγαλύτερη διπλωματική ομηρία του 20ού αιώνα.

Μπήκαν μέσα φωνάζοντας «Θάνατος στην Αμερική». Οι Αμερικανοί δεν άνοιξαν πυρ. Σύντομα, 66 διπλωμάτες και υπάλληλοι αιχμαλωτίστηκαν. Οι 52 από αυτούς κρατήθηκαν επίσημα ως όμηροι για 444 μέρες. Οι φοιτητές είχαν την υποστήριξη του Χομεϊνί και βάφτισαν το χτύπημα «Δεύτερη Επανάσταση».

Αφορμή ήταν η απόφαση των ΗΠΑ να δεχτούν τον έκπτωτο Σάχη, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, για θεραπεία. Για τους επαναστάτες, αυτό ήταν απόδειξη ότι οι Αμερικανοί ετοίμαζαν νέο πραξικόπημα, όπως το 1953. Τότε, η CIA είχε ανατρέψει τον δημοκρατικά εκλεγμένο Μοσαντέκ για να επανέλθει ο Σάχης στην εξουσία.

Μέσα στην Πρεσβεία, οι φοιτητές βρήκαν έγγραφα. Πολλά ήταν σκισμένα ή περασμένα από shredder. Κάλεσαν χαλιάδες –τεχνίτες υφαντών χαλιών– για να τα ξανασυναρμολογήσουν. Άρχισαν να δημοσιεύουν αποσπάσματα από “μυστικές επιστολές” της CIA. Ο στόχος ήταν να αποδείξουν ότι η Αμερική δούλευε ενάντια στην επανάσταση από μέσα.

Ο Μπαζαργκάν, ο μετριοπαθής πρωθυπουργός του Ιράν, παραιτήθηκε. Η χώρα πέρασε στα χέρια των σκληροπυρηνικών. Για τις επόμενες 14,5 μήνες, οι όμηροι ζούσαν σαν φαντάσματα: δεμένοι, τυφλωμένοι, χτυπημένοι, σιωπηλοί. Ορισμένοι δεν μπορούσαν καν να σταθούν όρθιοι. Άλλοι έπαιζαν ρώσικη ρουλέτα με τους φύλακές τους.

Μερικοί είχαν βρεθεί σε άλλα σημεία της πόλης και κρύφτηκαν. Έξι από αυτούς σώθηκαν από τον Καναδά. Ο πρέσβης Κεν Τέιλορ και η γυναίκα του τους έκρυψαν στα σπίτια τους για 79 μέρες. Με καναδικά διαβατήρια και με κάλυψη ότι ήταν κινηματογραφικό συνεργείο, τους φυγάδευσαν στο εξωτερικό. Αυτή η ιστορία έγινε αργότερα ταινία με τίτλο Argo.

Ο Τζίμι Κάρτερ δοκίμασε όλα τα διπλωματικά μέσα. Τίποτα δεν απέδωσε. Τον Απρίλιο του 1980 έδωσε εντολή για στρατιωτική επιχείρηση διάσωσης. Οκτώ Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν στην έρημο, πριν καν ξεκινήσει η επιχείρηση. Ο υπουργός Εξωτερικών του παραιτήθηκε. Η Αμερική έμοιαζε ανήμπορη.

Στο Ιράν, το καθεστώς κέρδιζε έδαφος. Όποιος ήθελε επαναπροσέγγιση με τη Δύση θεωρούνταν προδότης. Ακόμα και ο πρόεδρος Μπανισάντρ εξοστρακίστηκε. Το νέο σύνταγμα ψηφίστηκε όσο οι όμηροι ήταν δεμένοι. Στην Αμερική, ο λαός γύρισε την πλάτη στον Κάρτερ. Τον Νοέμβριο του 1980, ο Ρόναλντ Ρήγκαν κέρδισε με διαφορά.

Η λύση ήρθε με τη μεσολάβηση της Αλγερίας. Ο πρόεδρος της κεντρικής της τράπεζας έπεισε τις δύο πλευρές να εμπιστευτούν ένα σχέδιο: να παγώσουν τα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν σε λογαριασμό στη Bank of England και να δοθούν πίσω με την απελευθέρωση των ομήρων. Έτσι, στις 20 Ιανουαρίου 1981, ενώ ο Ρήγκαν μόλις είχε ορκιστεί, οι όμηροι άφησαν πίσω τους το Ιράν.

Όταν το αεροπλάνο πέρασε τα σύνορα, κάποιοι ξέσπασαν σε κλάματα. Στο Βισμπάντεν της Γερμανίας τους περίμενε ο Κάρτερ – όχι σαν πρόεδρος, αλλά σαν άνθρωπος. Έπειτα γύρισαν στην Αμερική, όπου τους υποδέχθηκαν με τιμές, αλλά και με απορίες. Γιατί καθυστέρησε τόσο η απελευθέρωση; Υπήρξε μυστική συμφωνία με την καμπάνια του Ρήγκαν;

Ακόμα και σήμερα, πολλοί πιστεύουν πως το Ιράν καθυστέρησε σκόπιμα την απελευθέρωση για να πλήξει τον Κάρτερ. Ορισμένοι μιλούν για την «Έκπληξη του Οκτωβρίου». Όμως καμία επίσημη έρευνα δεν απέδειξε συνεργασία του Ρήγκαν με το Ιράν. Ό,τι κι αν έγινε στα παρασκήνια, ένα είναι βέβαιο: εκείνες οι 444 μέρες σημάδεψαν το τέλος της αθωότητας για την Αμερική και τη γέννηση μιας νέας εποχής για το Ιράν.

Σήμερα, το κτίριο της πρώην Πρεσβείας στην Τεχεράνη είναι μουσείο. Έξω υπάρχει άγαλμα της Ελευθερίας με κρανίο. Οι τοίχοι γράφουν ακόμη «Θάνατος στην Αμερική». Και κάθε 4η Νοεμβρίου, ο εφιάλτης εκείνων των 52 ανθρώπων γίνεται ξανά πανό στα χέρια των επαναστατών. Μόνο που πια, οι περισσότεροι Ιρανοί δεν κραυγάζουν. Απλώς θυμούνται.