Έδωσαν σε κρατούμενους μια ουσία που αλλάζει το μυαλό και πίστεψαν ότι μπορούν να τους αλλάξουν
Η ιστορία του πειράματος σε φυλακή με ψιλοκυβίνη που υποσχέθηκε λιγότερη εγκληματικότητα αλλά προκάλεσε αντιδράσεις.
Το πείραμα σε φυλακή με ψιλοκυβίνη ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 σε μια αμερικανική φυλακή της Μασαχουσέτης. Εκείνη την εποχή, οι ειδικοί έψαχναν τρόπους να μειώσουν την υποτροπή. Οι περισσότεροι κρατούμενοι έβγαιναν και επέστρεφαν μέσα σε λίγους μήνες. Κάποιοι πίστεψαν ότι η λύση δεν ήταν η αυστηρότερη τιμωρία αλλά η αλλαγή του ίδιου του μυαλού.
Η φυλακή Κόνκορντ φιλοξενούσε κυρίως νεαρούς άνδρες. Οι περισσότεροι είχαν μπλεξίματα με μικροκλοπές και βίαια περιστατικά. Το σύστημα αποτύγχανε να τους κρατήσει εκτός εγκλήματος. Έτσι, μια ομάδα ψυχολόγων από το Χάρβαρντ πρότεινε κάτι ριζοσπαστικό.
Πώς ξεκίνησε το πείραμα σε φυλακή με ψιλοκυβίνη
Επικεφαλής ήταν ο Τίμοθι Λίρι. Πίστευε ότι μια έντονη εσωτερική εμπειρία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέπει κάποιος τη ζωή του. Χρησιμοποίησε την ψιλοκυβίνη, ουσία που προέρχεται από συγκεκριμένα μανιτάρια και επηρεάζει βαθιά τη συνείδηση.
Οι κρατούμενοι συμμετείχαν εθελοντικά. Λάμβαναν την ουσία σε ελεγχόμενο περιβάλλον και ακολουθούσε συζήτηση με ψυχολόγους. Το πρόγραμμα δεν στόχευε στην τιμωρία αλλά στην αυτογνωσία. Οι ερευνητές ήθελαν να σπάσουν τον κύκλο της υποτροπής. Αρχικά τα αποτελέσματα έδειξαν εντυπωσιακά. Η ομάδα υποστήριξε ότι το πείραμα σε φυλακή με ψιλοκυβίνη μείωσε σημαντικά την επιστροφή στο έγκλημα. Αν ίσχυε, θα άλλαζε ολόκληρο το σωφρονιστικό σύστημα.
Όμως, αργότερα ανεξάρτητοι ερευνητές εξέτασαν ξανά τα στοιχεία. Διαπίστωσαν ότι η μείωση της υποτροπής δεν ήταν τόσο μεγάλη όσο παρουσιάστηκε. Κάποια δεδομένα είχαν ερμηνευτεί υπερβολικά αισιόδοξα.
Παράλληλα προέκυψαν ηθικά ερωτήματα. Μπορεί ένας κρατούμενος να δώσει πραγματικά ελεύθερη συγκατάθεση; Όταν κάποιος βρίσκεται στη φυλακή, η πίεση του περιβάλλοντος επηρεάζει κάθε απόφαση. Το πείραμα σε φυλακή με ψιλοκυβίνη σταμάτησε λίγα χρόνια μετά. Ο Λίρι αποχώρησε από το Χάρβαρντ και συνδέθηκε με το ευρύτερο ψυχεδελικό κίνημα της δεκαετίας του 1960.
Σήμερα, οι επιστήμονες εξετάζουν ξανά την ψιλοκυβίνη σε αυστηρά ελεγχόμενα ιατρικά πλαίσια για κατάθλιψη και εξαρτήσεις. Ωστόσο, το συγκεκριμένο ιστορικό πείραμα παραμένει παράδειγμα του πώς η επιστήμη, η φιλοδοξία και η κοινωνική πραγματικότητα μπορούν να μπλεχτούν επικίνδυνα.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
