Πήγε στην Ιταλία για να μάθει ζωγραφική, ντύθηκε άντρας και γύρισε χωρίς τα λογικά της. Αυτή ήταν η πρώτη Ελληνίδα ζωγράφος.
Πριν 200 χρόνια, μια γυναίκα ντύθηκε άντρας για να σπουδάσει ζωγραφική στην Ιταλία.
Το 1848, μια Ελληνίδα έφευγε για Ιταλία ντυμένη σαν άντρας. Δεν ήταν κατάσκοπος ούτε επαναστάτρια. Ήταν η Ελένη Μπούκουρα, κόρη καραβοκύρη από τις Σπέτσες, που ήθελε να μάθει ζωγραφική, κάτι αδιανόητο για μια γυναίκα τότε. Στις Σπέτσες ζωγράφιζε πρόσωπα και εικόνες, αλλά το ταλέντο της έβραζε. Η Ιταλία ήταν ο μόνος δρόμος, ακόμα κι αν χρειαζόταν να ντυθεί σαν άντρας για να γίνει δεκτή.
Λέγεται ότι μπήκε στην Ακαδημία της Νάπολης με ψεύτικο όνομα. Μπορεί να την φώναζαν “Πούπουρα”, μπορεί και όχι. Το μόνο βέβαιο είναι ότι έμαθε τεχνική, σχέδιο και χρώμα από δασκάλους που δεν δίδασκαν γυναίκες. Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που έμαθε να ζωγραφίζει “επαγγελματικά”. Εκεί γνώρισε και τον Ιταλό ζωγράφο Φραντσέσκο Αλταμούρα, με τον οποίο έζησε έναν παράφορο έρωτα. Έμεινε έγκυος, τον ακολούθησε στη Φλωρεντία, παντρεύτηκαν. Ή τουλάχιστον έτσι νόμιζε.
Μετά τη γέννηση των παιδιών τους, εκείνος την εγκατέλειψε. Την απάτησε και έφυγε με άλλη γυναίκα. Η Ελένη γύρισε στην Ελλάδα με δύο γιους και μια κόρη, συντετριμμένη αλλά ακόμα όρθια. Έβαλε τα παιδιά της να μάθουν ζωγραφική. Ο γιος της Ιωάννης Αλταμούρας έγινε ιδιοφυΐα – έμαθε να ζωγραφίζει θάλασσες σαν να γεννήθηκε μέσα σ’ αυτές. Η Ελένη πίστευε πως, αν εκείνη δεν τα κατάφερε, θα το κατάφερνε ο γιος της.
Αλλά η ζωή συνέχισε να τη χτυπά. Ο Ιωάννης πέθανε μόλις 26 ετών από φυματίωση. Και τα δύο άλλα παιδιά της χάθηκαν επίσης νωρίς. Η Ελένη έσπασε. Έκλεισε τα πάντα. Δεν ξαναμίλησε για την Ιταλία, ούτε για τον Αλταμούρα. Έζησε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωγραφίζοντας ελάχιστα και μιλώντας σε σκιές. Ο κόσμος την είχε ξεχάσει. Ζούσε σαν φάντασμα, σε ένα σπίτι στη Σπέτσες, με τις αναμνήσεις της για παρέα.
Μέχρι σήμερα ελάχιστα έργα της σώζονται. Κάποια πορτρέτα, ένα ή δύο τοπία, λίγες θρησκευτικές εικόνες. Τίποτα που να φανερώνει τη θύελλα της ζωής της. Κι όμως, η ιστορία της ζει από στόμα σε στόμα σαν μύθος: μια γυναίκα που ντύθηκε άντρας για να σπουδάσει τέχνη, που γέννησε έναν από τους μεγαλύτερους Έλληνες ζωγράφους, και που τελείωσε τη ζωή της κοιτώντας πίσω, με τα μάτια γεμάτα θάλασσα και σκοτάδι.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
