Πίστευαν πως η Βρετανία ήταν ελληνική λέξη. Ήταν όμως;

Όταν οι Άγγλοι λογογράφοι της Αναγέννησης κοίταζαν προς την ιστορία, έψαχναν να βρουν τις ρίζες τους κάπου πιο λαμπερές από τα θολά πεδία των δρυίδων. Πολλοί στράφηκαν στην Ελλάδα. Και όχι τυχαία. Η λέξη “Britain” τους βασάνιζε. Ποιος την είπε πρώτος; Και γιατί ακούγεται τόσο παλιά, τόσο… αρχαιοελληνική;

Ο Camden έγραφε με πάθος πως ίσως η λέξη προέρχεται από τον Έλλη, τον γιο της Ιούς και του Δία. Άλλοι αναζητούσαν συγγένεια με τον Αλβίων, τον γίγαντα που έριξαν οι Έλληνες στη θάλασσα. Άλλοι ακόμη πιο δημιουργικοί, συνέδεαν τη “Βρετανία” με τη Θούλη, το τελευταίο άκρο του κόσμου όπως το περιέγραφαν αρχαίοι χαρτογράφοι.

Οι ερμηνείες πλήθαιναν. Άλλοι υποστήριζαν ότι το όνομα της Βρετανίας είναι φοινικικής ή κελτικής προέλευσης. Όμως οι πιο ρομαντικοί έβλεπαν ένα νήμα που οδηγούσε μέχρι τους αρχαίους ναούς της Δήλου. Αν η Ελλάδα γέννησε το φως, δεν θα μπορούσε να έχει γεννήσει και ένα όνομα τόσο αρχαίο όσο η ίδια η Ιστορία;

Σε κείμενα του 16ου και 17ου αιώνα εμφανίζονται ευφάνταστες θεωρίες. Κάποιοι λένε πως οι Έλληνες ήξεραν τη Βρετανία ως “Cassiterides νήσοι”, τα νησιά του κασσίτερου. Άλλοι αναφέρουν πως οι Έλληνες ποιητές μιλούσαν για ένα νησί στα δυτικά, πέρα από τις Ηράκλειες Στήλες. Η ταύτιση ήταν σχεδόν μαγική.

Η ελληνική μυθολογία ήταν βολική. Έδινε κύρος. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και οι Ρωμαίοι βασιλιάδες ήθελαν να λένε πως κατάγονται από τον Αινεία. Έτσι και οι Βρετανοί ήθελαν να πιστέψουν ότι η πατρίδα τους ήταν ένα κομμάτι του ομηρικού κόσμου, έστω και φαντασιακά.

Η γοητεία της λέξης “Βρετανία” μεγάλωνε όσο μεγάλωνε και η ανάγκη των εθνών να χτίσουν ένδοξο παρελθόν. Σε μία εποχή που το αρχαίο σήμαινε και ανώτερο, ήταν δελεαστικό να πιστέψεις ότι ο λαός σου αναφέρεται στις πρώτες σελίδες της Ιστορίας, δίπλα στην Ιλιάδα και τον Ηρόδοτο.

Ακόμα και μορφές όπως ο Στράβων, ο Πτολεμαίος και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης χρησιμοποιούνται από τους Βρετανούς συγγραφείς σαν αποδείξεις. Το όνομα “Πρεταννία” σε ελληνικά κείμενα —έστω με μικρές διαφορές— γίνεται μαγική λέξη. Ό,τι θυμίζει Ελλάδα, γίνεται αξιόπιστο.

Αλλά η αλήθεια είναι πιο πεζή. Η λέξη Britain μάλλον προέρχεται από την κελτική λέξη “Pritani” ή “Priteni”, που σημαίνει “οι ζωγραφισμένοι”, λόγω των τατουάζ που είχαν οι αρχαίοι κάτοικοι. Από εκεί πέρασε στους Έλληνες ως “Pretannia” και στους Ρωμαίους ως “Britannia”. Όχι τόσο ποιητικό όσο ο Δίας, αλλά πιο αληθινό.

Η ανάγκη όμως να πιστέψουν σε μια ελληνική λέξη δεν ήταν τυχαία. Είχε να κάνει με τη θέση της Ελλάδας στο φαντασιακό της Ευρώπης: η πατρίδα της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας, της επιστήμης. Όποιος μπορούσε να συνδεθεί με αυτό το δέντρο, αποκτούσε ρίζες που πήγαιναν βαθιά.