Πώς αποφάσισαν οι Τούρκοι να έρθουν στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία;

Οι Τούρκοι, ως νομαδικές φυλές από την Κεντρική Ασία, άρχισαν να μετακινούνται δυτικά από τον 6ο αιώνα μ.Χ. και μετά. Ήταν Τουρκογενείς λαοί, όπως οι Σελτζούκοι, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εγκατάστασή τους στη Μικρά Ασία. Η απόφαση για τη μετακίνηση αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ενιαίας, συνειδητής απόφασης, αλλά συνδυασμός πολλών παραγόντων.

Οι Τουρκογενείς φυλές, όπως οι Ογούζοι, πιέζονταν από άλλες νομαδικές ομάδες, όπως οι Μογγόλοι, και από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η ερημοποίηση στην Κεντρική Ασία. Αυτό τους ώθησε να αναζητήσουν νέες περιοχές για βοσκοτόπια και εγκατάσταση. Η Μικρά Ασία, με το ήπιο κλίμα και τις εύφορες πεδιάδες της, ήταν ελκυστικός προορισμός.

Τον 11ο αιώνα, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, που έλεγχε τη Μικρά Ασία, αντιμετώπιζε εσωτερικές κρίσεις, όπως πολιτική αστάθεια, διαφθορά και στρατιωτική αποδυνάμωση. Η ήττα στη Μάχη του Μαντζικέρτ το 1071 από τους Σελτζούκους Τούρκους, υπό τον Αλπ Αρσλάν, αποτέλεσε καθοριστικό σημείο. Η ήττα αυτή άνοιξε τον δρόμο για τη σταδιακή διείσδυση των Τούρκων στη Μικρά Ασία, καθώς οι Βυζαντινοί έχασαν τον έλεγχο μεγάλων περιοχών.

Οι Σελτζούκοι, που είχαν ασπαστεί το Ισλάμ, είδαν την επέκτασή τους ως μέρος του ιερού πολέμου (τζιχάντ) ενάντια στους χριστιανικούς πληθυσμούς. Παράλληλα, η ίδρυση του Σουλτανάτου του Ρουμ από τους Σελτζούκους στη Μικρά Ασία (με πρωτεύουσα το Ικόνιο) εδραίωσε την παρουσία τους. Η πολιτική τους επικεντρωνόταν στη δημιουργία ενός ισχυρού κράτους, το οποίο θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τόσο τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία όσο και άλλες ισλαμικές δυνάμεις, όπως οι Αββασίδες.

Η Μικρά Ασία βρισκόταν στο σταυροδρόμι εμπορικών δρόμων, όπως ο Δρόμος του Μεταξιού, που συνέδεε την Ανατολή με τη Δύση. Οι Τούρκοι είδαν την ευκαιρία να ελέγξουν αυτούς τους δρόμους, εξασφαλίζοντας πλούτο και επιρροή.

Η εγκατάσταση των Τούρκων στη Μικρά Ασία δεν ήταν μια απότομη «εισβολή», αλλά μια μακροχρόνια διαδικασία. Μετά το Μαντζικέρτ, πολλές τουρκικές φυλές εγκαταστάθηκαν ως νομάδες, ενώ αργότερα, με την άνοδο των Οθωμανών τον 13ο αιώνα, η περιοχή έγινε το επίκεντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί, που ξεκίνησαν ως μικρό μπεηλίκι στη Βιθυνία υπό τον Οσμάν Α΄, εκμεταλλεύτηκαν την αποδυνάμωση των Σελτζούκων και των Βυζαντινών για να επεκταθούν. Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1453 από τον Μωάμεθ Β΄ σήμανε το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την πλήρη κυριαρχία των Οθωμανών στη Μικρά Ασία.

Η άφιξη των Τούρκων στην Ελλάδα, δηλαδή στις περιοχές της σημερινής ελληνικής επικράτειας, συνδέεται με την επέκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια από τον 14ο αιώνα και μετά.

Οι Οθωμανοί, έχοντας εδραιωθεί στη Μικρά Ασία, στράφηκαν προς τα δυτικά, με στόχο την κατάκτηση των Βαλκανίων και την περικύκλωση της Κωνσταντινούπολης. Η πρώτη σημαντική είσοδός τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο έγινε το 1354, όταν κατέλαβαν την Καλλίπολη, εκμεταλλευόμενοι έναν σεισμό που κατέστρεψε τα τείχη της πόλης. Αυτή η κίνηση δεν ήταν τυχαία, αλλά μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου για την επέκταση της αυτοκρατορίας.

Οι Βαλκανικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων των Βυζαντινών, των Σέρβων και των Βουλγάρων, ήταν κατακερματισμένες και αποδυναμωμένες από εσωτερικές συγκρούσεις. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, πλέον περιορισμένη στην Κωνσταντινούπολη και σε μικρές περιοχές, δεν μπορούσε να αντισταθεί αποτελεσματικά. Οι Οθωμανοί εκμεταλλεύτηκαν αυτές τις αδυναμίες, κερδίζοντας μάχες όπως αυτή στο Κοσσυφοπέδιο (1389) και στη Νικόπολη (1396), που τους έδωσαν τον έλεγχο μεγάλων τμημάτων των Βαλκανίων.

Οι Οθωμανοί εφάρμοσαν μια πολιτική που τους επέτρεψε να εδραιωθούν. Επέτρεψαν στους χριστιανικούς πληθυσμούς να διατηρήσουν τη θρησκεία και τις παραδόσεις τους μέσω του συστήματος των μιλλέτ, αν και με περιορισμούς και φορολογία (όπως το χαράτσι). Αυτή η στρατηγική μείωσε τις αντιστάσεις και διευκόλυνε την εγκατάσταση Τούρκων σε περιοχές της Ελλάδας, ιδιαίτερα σε στρατηγικά σημεία όπως η Θεσσαλία, η Μακεδονία και η Θράκη.

Οι Οθωμανοί μετέφεραν τουρκικούς πληθυσμούς από τη Μικρά Ασία στα Βαλκάνια για να εποικίσουν περιοχές και να εξασφαλίσουν την πίστη των νέων εδαφών. Παράλληλα, πολλοί Έλληνες μετακινήθηκαν προς τη Μικρά Ασία ή άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας, είτε λόγω εκτοπισμών είτε για εμπορικούς λόγους. Αυτή η αλληλεπίδραση δημιούργησε μικτούς πληθυσμούς, με Τούρκους να εγκαθίστανται σε ελληνικές περιοχές και το αντίστροφο.

Η σταδιακή κατάκτηση της Ελλάδας ολοκληρώθηκε σε διάφορα στάδια. Η Θεσσαλονίκη έπεσε το 1430, η Κωνσταντινούπολη το 1453, η Αθήνα το 1456, ενώ η Πελοπόννησος (Μοριάς) κατακτήθηκε πλήρως το 1460, μετά την πτώση του Δεσποτάτου του Μυστρά. Ορισμένες περιοχές, όπως τα Επτάνησα, παρέμειναν υπό βενετική κυριαρχία για περισσότερο καιρό, ενώ τα Δωδεκάνησα κατακτήθηκαν αργότερα, τον 16ο αιώνα.

Να σημειωθεί πως ποτέ οι Έλληνες δεν έπαψαν να αγωνίζονται για την ελευθερία τους έως να το πετύχουν, με την επανάσταση του 1821. Οι αποτυχημένες επαναστάσεις στην Ελλάδα κατά των Οθωμανών πριν από την Επανάσταση του 1821 ήταν πολυάριθμες και εκτείνονται σε όλη την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας, από τον 15ο αιώνα έως τις αρχές του 19ου. Αυτές οι εξεγέρσεις, αν και δεν οδήγησαν στην ανεξαρτησία, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ελληνικής συνείδησης και στην προετοιμασία του εδάφους για την επιτυχία του 1821.

Αν μετρήσουμε τις σημαντικότερες εξεγέρσεις που είχαν ευρύτερο αντίκτυπο, μπορούμε να καταγράψουμε τουλάχιστον 15 αποτυχημένες επαναστάσεις από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα. Ωστόσο, αν συμπεριλάβουμε και μικρότερες τοπικές εξεγέρσεις ή τις δράσεις των κλεφτών και αρματολών, ο αριθμός μπορεί να φτάσει τις δεκάδες. Ορισμένες πηγές, όπως το βιβλίο του Δ. Φωτιάδη «Ιστορία του 21», αναφέρουν πάνω από 100 μικρές ή μεγάλες εξεγέρσεις κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Διαβάστε επίσης:

Δεν πήραν στα σοβαρά τους Βορειοκορεάτες οι Ουκρανοί και τώρα… τρέχουν – Το σχέδιο του Κιμ που δεν κατάλαβε κανείς

Από πού βγαίνει η λέξη Πάσχα;