Πώς χώρες και καθεστώτα χρησιμοποιούν αθλητικές διοργανώσεις για να βελτιώσουν τη διεθνή εικόνα τους

Το 1936, το Βερολίνο γέμισε σημαίες, παράτες και τεράστια στάδια, σε μια επίδειξη δύναμης που σκοπό είχε να εντυπωσιάσει τον υπόλοιπο κόσμο. Ήταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Χίτλερ. Η ναζιστική Γερμανία δεν ενδιαφερόταν απλώς για τη νίκη στους στίβους. Εκείνη τη χρονιά, κάθε επιτυχία, κάθε εικόνα ευταξίας, κάθε παρέλαση ήταν μια στρατηγική επικοινωνιακή χειρονομία. Ο αθλητισμός γινόταν εργαλείο προπαγάνδας. Το κοινό στο εξωτερικό έβλεπε μια δυναμική χώρα, γεμάτη ενέργεια και τάξη, αγνοώντας το τι συνέβαινε πίσω από τις κάμερες. Αυτή η χρήση μεγάλων διοργανώσεων για λόγους εθνικού “branding” δεν σταμάτησε στον 20ό αιώνα. Αντιθέτως, έγινε όλο και πιο συστηματική.

Στις μέρες μας, η Ρωσία του Πούτιν διοργάνωσε τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες στο Σότσι το 2014 με υπερβολικά έξοδα και χωρίς φειδώ. Παρά το γεγονός ότι η χώρα κατηγορούταν για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και λογοκρισία, η εικόνα που προβαλλόταν στο εξωτερικό ήταν ενός μοντέρνου, ισχυρού κράτους με υποδομές, τεχνογνωσία και φιλοξενία. Το ίδιο συνέβη και με το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου του 2018. Χιλιάδες τουρίστες και τηλεοπτικά δίκτυα μετέδιδαν πλάνα που δεν είχαν καμία σχέση με τη ρωσική καθημερινότητα. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Ρωσία είναι εδώ, ισχυρή, οργανωμένη και απαραίτητη στον διεθνή διάλογο.

Το Κατάρ δεν έχει παράδοση στο ποδόσφαιρο, αλλά το 2022 φιλοξένησε το Παγκόσμιο Κύπελλο με τρόπο που ξέφυγε από τα στενά όρια του αθλητισμού. Οι σταθμοί του μετρό, οι καινούριες πόλεις, τα στάδια με τεχνητό κλιματισμό, όλα ήταν μια τεράστια προβολή της τεχνολογικής υπεροχής και της φιλοδοξίας του εμιράτου. Η διοργάνωση έμοιαζε με μια φαντασμαγορική έκθεση επιτευγμάτων, σχεδιασμένη όχι μόνο για να ψυχαγωγήσει αλλά για να πείσει. Η συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τους χιλιάδες εργάτες που πέθαναν στα εργοτάξια επισκιάστηκε από τις εικόνες των φαντασμαγορικών γηπέδων και των πανηγυρισμών.

Ακόμη και δημοκρατικά κράτη δεν μένουν έξω από αυτή τη λογική. Η Κίνα, που συνδυάζει κρατικό αυταρχισμό με τεχνολογική ισχύ, χρησιμοποίησε τους Ολυμπιακούς του 2008 για να εισέλθει επίσημα στην παγκόσμια “σκηνή” ως ισότιμος παίκτης. Το Πεκίνο έγινε τότε το επίκεντρο του κόσμου, με την Τελετή Έναρξης να μνημονεύεται ακόμα για την εντυπωσιακή της ακρίβεια. Η Κίνα παρουσίασε την ιστορία της, την κουλτούρα της και το “θαύμα” της ανάπτυξής της μέσα σε λίγες ώρες, σε δισεκατομμύρια τηλεθεατές. Ήταν μια στρατηγική επιλογή επικοινωνίας, με κάθε στοιχείο χορογραφημένο, κάθε εικόνα μελετημένη.

Ο αθλητισμός, σε επίπεδο διοργανώσεων, είναι μια τεράστια βιτρίνα. Μια χώρα μπορεί να κρύψει ή να υπερβάλει. Μπορεί να διαμορφώσει αφήγημα. Η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό δεν διαμορφώνεται μόνο με διπλωματία ή στρατηγικές συμμαχίες, αλλά και με συναισθηματικούς, πολιτιστικούς, και οπτικούς όρους. Η διεθνής προβολή μιας πετυχημένης Ολυμπιάδας ή ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου μπορεί να διαγράψει παλαιότερες αμφιβολίες, να απαλύνει την κριτική και να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση των πολιτών εντός. Οι αθλητικές διοργανώσεις είναι πολύ περισσότερα από παιχνίδια. Είναι πολιτική.