Πώς χωριά της Ελλάδας πλήρωναν φόρο στους Βενετούς για να γλιτώσουν από την πειρατεία

Στα τέλη του δέκατου έβδομου αιώνα οι άνθρωποι γύρω από τον Αμβρακικό κόλπο ζουν με το αυτί στραμμένο προς τη θάλασσα. Ο οθωμανός φοροεισπράκτορας περνά από τα χωριά της Άρτας και γράφει στο κατάστιχο πόσα στρέμματα καλλιεργεί κάθε οικογένεια και πόσα ζώα έχει στο μαντρί. Την ίδια ώρα στο στενό στόμιο του κόλπου στέκουν πλοία με τη σημαία της Βενετίας. Από εκεί κρίνεται ποιος θα μπει και ποιος θα μείνει έξω.

Μετά τον πόλεμο που άνοιξε το 1684 οι Βενετοί κρατούν την Πρέβεζα και τη Βόνιτσα. Στο πέρασμα έχουν κανόνια και φρουρές. Τα μικρά πολεμικά τους γυρίζουν μέσα και έξω από τον κόλπο. Κάθε πειρατικό σκάφος που θέλει να φτάσει ως τα χωριά πρέπει να περάσει μπροστά από αυτά τα πλοία. Αν δοθεί σήμα ελέγχου το σκάφος σταματά. Αν δεν δοθεί κανένα σήμα ο δρόμος ανοίγει.

Πληρωμή στη στεριά και πληρωμή στη θάλασσα

Σε βενετικά αρχεία του 1697 σώζονται λίστες με ονόματα χωριών από την περιοχή της Άρτας. Δίπλα σε κάθε όνομα υπάρχει ένα ποσό σε ρεάλια. Το ρεάλι τότε λειτουργεί ως βασική μονάδα λογαριασμού στο εμπόριο της Μεσογείου. Οι εγγραφές είναι καθαρές. Τα ίδια χωριά εμφανίζονται για περισσότερα από ένα χρόνια. Τα ποσά αλλάζουν από τόπο σε τόπο. Κάποιος υπολογίζει παραγωγή κοπάδια πληθυσμό και γράφει το νούμερο.

Τα χωριά αυτά δεν βρίσκονται σε βενετικό έδαφος. Ανήκουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και πληρώνουν ήδη φόρους στο κράτος που τα διοικεί. Παρ όλα αυτά δίνουν χρήματα και στους Βενετούς. Η λογική είναι απλή και σκληρή. Αν οι φρουρές στο στόμιο κρατήσουν έξω τα πειρατικά οι αποθήκες θα μείνουν κλειστές και τα κοπάδια στο χωράφι. Αν όχι η ζημιά θα είναι μεγαλύτερη από το ποσό του φόρου.

Η πειρατεία στον Αμβρακικό δεν θυμίζει εικόνες με σημαίες. Ομάδες ενόπλων μπαίνουν με γρήγορα σκάφη. Δένουν σε ήσυχους όρμους και προχωρούν προς τα χωριά. Παίρνουν ζώα σακιά με σιτάρι δοχεία με λάδι. Δένουν ανθρώπους και τους κατεβάζουν στο καΐκι. Σε αναφορές της εποχής η αξία της λείας φτάνει σε χιλιάδες ρεάλια. Για έναν αγρότη αυτό σημαίνει χρόνια δουλειάς χαμένα μέσα σε μια νύχτα.

Δεν πληρώνουν μόνο οι οικισμοί που βλέπουν τη θάλασσα. Στις λίστες μπαίνουν χωριά πιο μέσα στον κάμπο. Οι επιδρομείς δεν μένουν στην ακτή. Ανεβαίνουν από μονοπάτια και περνούν μέσα από χωράφια. Η διαδρομή είναι από την αποθήκη στο καΐκι. Γι αυτό και η προστασία τιμολογείται διαφορετικά. Άλλα χωριά δίνουν περισσότερα άλλα λιγότερα. Τα νούμερα δείχνουν μια πρακτική που επαναλαμβάνεται και δεν αποτελεί τυχαία συμφωνία μιας χρονιάς.

Οι βενετικές αρχές παρουσιάζουν την παρουσία τους ως ασφάλεια για τον κόλπο. Στέλνουν πλοία κρατούν φρουρές ελέγχουν το πέρασμα. Υπάρχουν όμως χρονιές όπου οι επιδρομές συνεχίζονται παρότι τα ρεάλια έχουν πληρωθεί. Οι κάτοικοι τότε μένουν με δύο αποδείξεις πληρωμής και χωρίς εγγύηση. Στη στεριά υπάρχει διοίκηση και κατάστιχο. Στη θάλασσα επικρατεί όποιος μπορεί να σταθεί με κανόνι στο στόμιο.