Πώς οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν στους Μονόποδες, τα πλάσματα με το ένα πόδι που ζούσαν στην Ινδία
Οι Μονόποδες, ή Σκιαπόδες, ήταν μυθικά πλάσματα με ένα πόδι που οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι πίστευαν ότι ζούσαν στην Ινδία. Από τους αρχαίους συγγραφείς έως τα μεσαιωνικά βέστιαρια, ο μύθος τους σημάδεψε τη φαντασία για αιώνες.
Στην αρχαιότητα, η Ινδία δεν ήταν μια χώρα. Ήταν ένας ολόκληρος μύθος. Για τους Έλληνες και τους Ρωμαίους, εκεί στα βάθη της Ανατολής κατοικούσαν λαοί παράξενοι, ζώα φανταστικά και πλάσματα που έμοιαζαν βγαλμένα από όνειρο. Ανάμεσά τους υπήρχε μια φυλή που ξεχώριζε: οι Μονόποδες. Άνθρωποι με μόνο ένα πόδι.
Οι περιγραφές μιλούσαν για σώματα κανονικά, αλλά με ένα και μόνο άκρο, τεράστιο, με πέλμα τόσο μεγάλο που μπορούσαν να ξαπλώνουν ανάσκελα και να το σηκώνουν σαν ομπρέλα. Γι’ αυτό τους αποκαλούσαν και «Σκιαπόδες», αυτοί που έκαναν σκιά με το πόδι τους. Στην καυτή ινδική ζέστη, το ίδιο τους το σώμα ήταν το καταφύγιό τους.
Την πρώτη φήμη τη διέδωσε ο Κτησίας ο Κνίδιος, γιατρός στην αυλή των Περσών, τον 5ο αιώνα π.Χ. Στα έργα του για την Ινδία μιλούσε για πλάσματα που κανείς δεν είχε δει στην Ελλάδα. Ο Μεγασθένης, πρέσβης του Σέλευκου Α΄ στην Ινδία τον 4ο αιώνα π.Χ., επανέλαβε τις ίδιες ιστορίες. Και αργότερα, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στη Φυσική Ιστορία του (βιβλίο 7) κατέγραψε την ύπαρξή τους σαν κάτι δεδομένο.
Οι Μονόποδες δεν ήταν οι μόνοι. Στα ίδια κείμενα βρίσκουμε Κύκλωπες, Αμαζόνες, ανθρώπους με κεφάλια σκύλων ή με μάτια στο στήθος. Όλα αυτά, για τους αρχαίους γεωγράφους, δεν ήταν απλώς φαντασίες. Ήταν αποδείξεις ότι ο κόσμος ήταν τεράστιος και γεμάτος θαύματα. Όσο πιο μακριά από την Ελλάδα ή τη Ρώμη, τόσο πιο παράξενοι οι κάτοικοι.
Στον Μεσαίωνα οι ιστορίες δεν ξεχάστηκαν. Οι μοναχοί που σχεδίαζαν χάρτες, όπως στον περίφημο Hereford Mappa Mundi του 13ου αιώνα, έβαλαν τους Μονόποδες στην άκρη του κόσμου, δίπλα σε δράκους και σε θαλάσσια τέρατα. Στα μεσαιωνικά Βέστιαρια οι εικόνες τους έγιναν δημοφιλείς: άνθρωποι που κοιμούνταν στη σκιά του ίδιου τους του ποδιού.
Αν ρωτήσεις γιατί τα πίστευαν, η απάντηση είναι απλή: η φαντασία γέμιζε τα κενά της γεωγραφίας. Όταν οι εξερευνητές και οι έμποροι έφερναν μισές αλήθειες από την Ινδία, οι συγγραφείς τις φούσκωναν. Ένα ζώο που δεν καταλάβαιναν γινόταν τέρας. Ένας λαός με περίεργα έθιμα γινόταν παραμορφωμένος. Οι Μονόποδες ήταν το τέλειο σύμβολο: αλλόκοτοι, αλλά με μια λειτουργία που φάνταζε λογική για τις κλιματικές συνθήκες της Ινδίας.
Σήμερα ξέρουμε ότι ποτέ δεν υπήρξαν τέτοια πλάσματα. Όμως η ιστορία τους μας δείχνει κάτι βαθύτερο: πώς ο άνθρωπος χτίζει μύθους για το άγνωστο, πώς η φαντασία και η πραγματικότητα μπλέκονται για να γεμίσουν τα λευκά σημεία στους χάρτες. Οι Μονόποδες δεν είναι απλώς μια γραφική λεπτομέρεια της αρχαιότητας. Είναι καθρέφτης του τρόπου που οι κοινωνίες έπλαθαν κόσμους με βάση την ελπίδα, τον φόβο και την περιέργεια.
Πώς το ράδιο έγινε μόδα και σκότωσε χιλιάδες εργάτριες
Το μυστικό πίσω από το όνομα των Depeche Mode. Μια παρανόηση που έγινε θρύλος
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
