Πώς λειτουργούσε το παράξενο ημερολόγιο των αρχαίων Ελλήνων και γιατί δεν θα μπορούσαμε να το χρησιμοποιήσουμε σήμερα

Στην αρχαία Ελλάδα ο χρόνος δεν είχε τον ίδιο ρυθμό που ξέρουμε σήμερα. Αν ρωτούσες έναν Αθηναίο ποια χρονιά είναι δεν θα σου έλεγε έναν αριθμό αλλά θα απαντούσε με το όνομα του άρχοντα που κυβερνούσε ή θα τοποθετούσε το γεγονός μέσα σε μια Ολυμπιάδα. Ο χρόνος ήταν κύκλος και όχι ευθεία γραμμή και συνδεόταν με θεούς γιορτές και ουράνια φαινόμενα.

Κάθε πόλη είχε το δικό της ημερολόγιο. Στην Αθήνα η χρονιά ξεκινούσε με τη νέα σελήνη μετά το θερινό ηλιοστάσιο. Ο πρώτος μήνας ήταν ο Εκατομβαιών ενώ ο χειμερινός μήνας Ποσειδεών αφιερώνονταν στον θεό της θάλασσας. Οι μήνες είχαν 29 ή 30 ημέρες και ορίζονταν από την εμφάνιση της νέας σελήνης. Η πρώτη μέρα κάθε μήνα λεγόταν Νουμηνία και θεωρούνταν ιερή.

Το μεγάλο πρόβλημα ήταν ότι δώδεκα σεληνιακοί μήνες έδιναν μόνο 354 ημέρες. Το ηλιακό έτος είχε 365 και έτσι οι γιορτές κινδύνευαν να βρεθούν σε λάθος εποχή. Για να διορθώσουν την απόκλιση πρόσθεταν κάθε λίγα χρόνια έναν επιπλέον μήνα. Στην Αθήνα αυτός ήταν συνήθως ο Ποσειδεών Β. Η απόφαση για την εισαγωγή του έπαιρνε πολιτική και θρησκευτική διάσταση.

Ολυμπιάδες και κοινός χρόνος

Η κάθε πόλη είχε το δικό της τρόπο να μετρά τα χρόνια και αυτό προκαλούσε σύγχυση. Για να βρουν ένα κοινό σημείο αναφοράς οι Έλληνες στράφηκαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Από το 776 π.Χ. μετρούσαν τον χρόνο σε τετραετίες που ονομάζονταν Ολυμπιάδες. Έτσι ένας ιστορικός μπορούσε να πει ότι ένα γεγονός έγινε στο δεύτερο έτος μιας συγκεκριμένης Ολυμπιάδας και να είναι κατανοητός σε όλη την Ελλάδα.

Ο Θουκυδίδης για να περιγράψει την αρχή του Πελοποννησιακού πολέμου χρησιμοποίησε πολλαπλά συστήματα. Έδωσε την αρχοντεία στην Αθήνα το όνομα του εφόρου στη Σπάρτη και ταυτόχρονα τη θητεία της ιέρειας στο Άργος. Έτσι μπορούσε να συνδέσει διαφορετικές τοπικές παραδόσεις και να αποτυπώσει με ακρίβεια τον χρόνο.

Οι αστρονόμοι αναζήτησαν πιο ακριβείς λύσεις. Ο Μέτων ανακάλυψε ότι 19 ηλιακά έτη ισοδυναμούν με 235 σεληνιακούς μήνες και διαμόρφωσε τον Μετωνικό κύκλο. Αργότερα ο Καλλίππος βελτίωσε τον υπολογισμό σε περίοδο 76 ετών. Αυτές οι γνώσεις ενσωματώθηκαν στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων που μπορούσε να δείξει τον κύκλο της σελήνης να προβλέψει εκλείψεις και να τοποθετήσει τους Πανελλήνιους Αγώνες στο σωστό σημείο του χρόνου.

Στην καθημερινή ζωή η μέτρηση της ώρας γινόταν πιο απλά. Στην αγορά υπήρχαν ηλιακά ρολόγια που έδειχναν την ώρα ανάλογα με τη σκιά του ήλιου. Τη νύχτα ή όταν είχε συννεφιά χρησιμοποιούσαν κλεψύδρες. Στα δικαστήρια η ροή του νερού καθόριζε πόσο θα μιλούσε ένας ρήτορας. Η τεχνολογία αυτή εξελίχθηκε τόσο ώστε να φτάσουμε στον Πύργο των Ανέμων στην Αθήνα έναν πολυλειτουργικό χρονοδείκτη με ηλιακά και υδραυλικά ρολόγια.

Ακόμη και οι αγρότες βασίζονταν στον ουρανό. Ο Ησίοδος συμβούλευε να θερίζουν όταν ανέτειλαν οι Πλειάδες και να σπέρνουν όταν αυτές έδυαν. Τα παραπήγματα πέτρινες πλάκες με χαραγμένα αστέρια και εποχικές ενδείξεις βοηθούσαν τους ανθρώπους να συνδέουν τον χρόνο με τη γεωργία.

Το παράξενο ημερολόγιο των αρχαίων Ελλήνων ήταν πολύπλοκο γιατί συνδύαζε πολιτική θρησκεία και αστρονομία. Για εμάς σήμερα που έχουμε ένα ενιαίο παγκόσμιο σύστημα θα ήταν σχεδόν αδύνατο να το χρησιμοποιήσουμε. Εκείνοι όμως κατάφεραν με παρατήρηση και εφευρετικότητα να φέρουν τάξη στη ροή του χρόνου και να θέσουν τις βάσεις για τα ημερολόγια που ακολούθησαν.

Ολες οι ειδήσεις

Γιατί οι Αρχαίοι Έλληνες μισούσαν το 17;

Πόσες ώρες κοιμόντουσαν κάθε μέρα οι αρχαίοι Έλληνες;

Πόσο ζούσαν οι Αρχαίοι Έλληνες; Πόσο χρονών ήταν οι ηλικιωμένοι και πότε πέθαιναν συνήθως;