Πώς ψώνιζαν οι φτωχοί στην Ύφεση πριν υπάρξουν οι κάρτες – και γιατί αυτό το σύστημα ξαναγυρίζει

Στη δεκαετία του 1930, κανείς δεν είχε λεφτά. Η Μεγάλη Ύφεση σάρωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι τράπεζες κατέρρεαν και η έννοια της πίστωσης είχε χαθεί από το λεξιλόγιο του κόσμου. Τότε γεννήθηκε ένα διαφορετικό είδος “δόσεων”: όχι για να πάρεις κάτι και να το ξεπληρώσεις, αλλά για να το ξεπληρώσεις πρώτα και να το πάρεις μετά.

Το σύστημα layaway λειτουργούσε απλά. Διάλεγες ένα προϊόν – παπούτσια, ένα παλτό, ακόμα και ποδήλατο. Έδινες μια προκαταβολή, και το κατάστημα το κρατούσε για εσένα, “στην άκρη”. Ερχόσουν κάθε εβδομάδα ή μήνα και πλήρωνες λίγα-λίγα. Όταν συμπλήρωνες το ποσό, στο έδιναν. Ούτε χρέη, ούτε τόκοι. Μόνο υπομονή.

Αυτό το σύστημα κράτησε για δεκαετίες. Ήταν έντιμο, απλό, και οι φτωχοί μπορούσαν να αγοράσουν κάτι με αξιοπρέπεια. Στα ’50s και ’60s, τα layaway counters ήταν σχεδόν σε κάθε μεγάλο κατάστημα. Ο κόσμος συνήθιζε να αγοράζει τα Χριστουγεννιάτικα δώρα των παιδιών του με αυτό τον τρόπο – από τον Σεπτέμβριο κιόλας.

Μετά όμως ήρθαν οι πιστωτικές κάρτες. Στη δεκαετία του ’80, η Αμερική μπήκε στην εποχή του “Αγόρασέ το τώρα, πλήρωσε το μετά”. Η ιδέα να πληρώνεις πρώτα για κάτι που δεν έχεις ακόμα άρχισε να φαίνεται “παλιά”. Οι κάρτες έδιναν δύναμη και ταχύτητα. Το layaway έγινε συνώνυμο του φτωχού.

Αλλά όταν ήρθε το 2008 και ξέσπασε νέα οικονομική κρίση, οι κάρτες άρχισαν να ξεθωριάζουν. Πολλοί άνθρωποι δεν μπορούσαν πια να πάρουν έγκριση για πιστωτική ή φοβούνταν τα χρέη. Έτσι, τα καταστήματα έβγαλαν από τα αρχεία τους το ξεχασμένο μοντέλο. Το layaway ξαναγεννήθηκε, σχεδόν σαν να μην είχε φύγει ποτέ.

Κάποιοι λένε πως αυτό το σύστημα είναι πιο ηθικό. Πληρώνεις αυτό που έχεις, δεν χρωστάς, δεν μπλέκεις με επιτόκια. Στην εποχή του υπερκαταναλωτισμού και της τεχνητής “ευκολίας”, το layaway μοιάζει με ανάσα. Είναι η επιστροφή σε έναν πιο αργό, αλλά πιο τίμιο ρυθμό κατανάλωσης.

Το σύστημα που κάποτε έσωσε οικογένειες στην Ύφεση ίσως να είναι αυτό που θα σώσει ξανά τις σύγχρονες γενιές από τη χρεωκοπία των εύκολων λύσεων. Και το πιο ενδιαφέρον; Δεν το εφηύρε κανένας τραπεζίτης. Το εφηύραν οι φτωχοί – για να επιβιώσουν.