Πώς το ράδιο έγινε μόδα και σκότωσε χιλιάδες εργάτριες

Στις αρχές του 20ού αιώνα η ανθρωπότητα πίστευε ότι είχε βρει το θαύμα. Το ράδιο, το νέο στοιχείο που είχαν απομονώσει η Μαρί και ο Πιερ Κιουρί το 1898, έλαμπε μέσα στο σκοτάδι σαν μαγική σπίθα. Η επιστήμη το αγκάλιασε με ενθουσιασμό και η βιομηχανία είδε αμέσως μια ευκαιρία. Το «θαυματουργό στοιχείο» μπήκε σε προϊόντα ομορφιάς, σε φάρμακα, ακόμα και σε τρόφιμα.

Διαφημίσεις υπόσχονταν ότι κρέμες με ράδιο χάριζαν αιώνια νεότητα, οδοντόκρεμες λεύκαιναν τα δόντια, ενώ σοκολάτες και βούτυρα με λίγη ραδιενέργεια θα ενίσχυαν την υγεία. Γιατροί το πρότειναν για αρθρίτιδα, για αδυναμία, ακόμα και για την «κούραση του γήρατος». Ο κόσμος πίστευε ότι στο μικρό αυτό λαμπερό στοιχείο βρισκόταν η λύση σε όλα.

Η μεγαλύτερη ζήτηση ήρθε από τη βιομηχανία ρολογιών. Οι δείκτες και οι αριθμοί έπρεπε να φωσφορίζουν στο σκοτάδι. Το χρώμα με ράδιο ήταν τέλειο. Χιλιάδες κορίτσια προσλήφθηκαν στα εργοστάσια για να βάφουν προσεκτικά κάθε λεπτομέρεια. Οι εργοδότες τις εκπαίδευαν να γλείφουν τις άκρες των πινέλων ώστε να γίνονται πιο λεπτές. Το σύνθημα ήταν απλό: «lip, dip, paint».

Στην αρχή φαινόταν παιχνίδι. Οι εργάτριες βγαίναν το βράδυ και τα φορέματά τους έλαμπαν σαν να είχαν σκόνη αστεριών. Τα χαμόγελά τους έφεγγαν από τα υπολείμματα ραδίου. Οι ίδιες το θεωρούσαν γοητευτικό, μια μόδα που τις έκανε να ξεχωρίζουν. Κανείς δεν υποψιαζόταν ότι κάθε γλείψιμο έβαζε στο σώμα τους μικρές θανατηφόρες δόσεις.

Σύντομα ήρθαν τα πρώτα συμπτώματα. Δόντια που έπεφταν, σαγόνια που κυριολεκτικά διαλύονταν, κόκαλα που έσπαγαν χωρίς λόγο. Καρκίνοι και εσωτερικές αιμορραγίες. Τα σώματα των κοριτσιών είχαν γίνει αποθήκες ραδιενέργειας. Οι γιατροί μιλούσαν για «νέες ασθένειες», αλλά η αιτία ήταν μπροστά στα μάτια τους.

Οι γυναίκες που άλλοτε έλαμπαν σαν φαντάσματα, τώρα έμοιαζαν όντως με φαντάσματα. Οι εφημερίδες τις ονόμασαν «Radium Girls». Κάποιες τόλμησαν να πάνε στα δικαστήρια. Αντιμετώπισαν ισχυρές εταιρείες, δικηγόρους που αμφισβητούσαν τα πάντα, και την κοινωνία που δεν ήθελε να πιστέψει ότι το «στοιχείο-θαύμα» ήταν δηλητήριο.

Η δίκη έγινε σύμβολο. Οι εικόνες των κοριτσιών ξαπλωμένων στα κρεβάτια, να περιμένουν την απόφαση του δικαστηρίου, συγκλόνισαν την Αμερική. Ήταν πλέον ξεκάθαρο: το ράδιο, που είχε πλασαριστεί σαν πηγή ζωής, ήταν στην πραγματικότητα πηγή θανάτου.

Η τραγωδία των Radium Girls οδήγησε στις πρώτες νομοθεσίες για την ασφάλεια των εργαζομένων. Έγινε η αφορμή να θεσπιστούν κανόνες προστασίας σε εργοστάσια, να αναγνωριστούν τα δικαιώματα των θυμάτων και να μπει φρένο στην ανεξέλεγκτη βιομηχανική χρήση της ραδιενέργειας.

Ακόμα και η ίδια η Μαρί Κιουρί, που αφιέρωσε τη ζωή της στη μελέτη της, πέθανε από ασθένεια που σχετίζεται με τη χρόνια έκθεση στην ακτινοβολία. Το ράδιο δεν χάρισε ποτέ αιώνια ζωή. Έδωσε όμως ένα αιώνιο μάθημα: ότι κάθε «θαύμα» της επιστήμης χρειάζεται προσοχή, έρευνα και σεβασμό πριν μπει στη ζωή μας.

Γρηγόρης Κεντητός

Ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας δεν φτιάχτηκε από τον άνθρωπο. Τον έστησε η φύση πριν 2 δισεκατομμύρια χρόνια

Το μυστικό πίσω από το όνομα των Depeche Mode. Μια παρανόηση που έγινε θρύλος

Ήξερες ότι τα περισσότερα ακριβά γυαλιά ηλίου φτιάχνονται από την ίδια εταιρεία;