Πού βαδίζει η ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια

Η ελληνική οικονομία μοιάζει να βαδίζει προς ένα μέλλον όπου η πρόοδος και ο κίνδυνος θα συνυπάρχουν, σαν δύο γραμμές που δεν αποφασίζουν αν θα συγκλίνουν ή θα απομακρυνθούν. Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά τα σημερινά δεδομένα, θα δει μια χώρα που μπορεί να τρέχει ανά περιόδους, αλλά δυσκολεύεται να κρατήσει σταθερό ρυθμό. Αυτό είναι το βασικό σενάριο για την επόμενη δεκαετία: ανάπτυξη με εξάρσεις, αλλά και κρίσεις που θα την τραβούν ξανά προς τα κάτω.

Η υπερεξάρτηση από τον τουρισμό θα συνεχίσει να είναι το πιο ευάλωτο σημείο. Ένα σοβαρό γεωπολιτικό επεισόδιο στην Ανατολική Μεσόγειο, μια φυσική καταστροφή ή ένα παγκόσμιο σοκ μπορούν να κόψουν την ανάπτυξη σε λίγες εβδομάδες. Μόλις το 2023 φάνηκε πόσο μπορεί να επηρεαστεί ολόκληρο το ΑΕΠ από μια δύσκολη σεζόν.

Το δημογραφικό λειτουργεί σαν αργό, ακούραστο ρολόι αντίστροφης μέτρησης. Με λιγότερους εργαζομένους, η παραγωγικότητα θα πιεστεί ακόμη περισσότερο. Αυτό σημαίνει υψηλότερη φορολογική επιβάρυνση για τους νέους, περισσότερες κοινωνικές δαπάνες και χαμηλότερη δυνατότητα χρηματοδότησης ανάπτυξης.

Το χρέος –δημόσιο και ιδιωτικό– παραμένει βαρίδι. Αν τα επιτόκια δεν επιστρέψουν στα χαμηλά επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας, η εξυπηρέτησή του θα γίνει δυσκολότερη. Σε περιόδους διεθνούς αναταραχής, η Ελλάδα θα βρίσκεται ξανά εκτεθειμένη σε πιέσεις.

Το πιο κρίσιμο ζήτημα όμως είναι η παραγωγική βάση. Αν δεν συμβεί μια σοβαρή μεταστροφή προς βιομηχανία, τεχνολογία, εξαγωγές και καινοτομία, η χώρα θα παραμείνει οικονομία κατανάλωσης – όχι δημιουργίας. Αυτό σημαίνει ότι θα ευημερεί όταν «μπαίνει χρήμα απ’ έξω» και θα πιέζεται όταν αυτό στερεύει.

Η πρόβλεψη για το μέλλον δεν είναι καταστροφολογία. Είναι μια προειδοποίηση. Η Ελλάδα μπορεί να ευημερήσει, αλλά χρειάζεται δομή, όχι τύχη. Αν δεν αλλάξει το μοντέλο, οι κύκλοι αστάθειας θα επανέρχονται, κάθε φορά λίγο πιο έντονοι.

Τα παραδείγματα της Πορτογαλίας και της Ιταλίας

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτά της Πορτογαλίας και της Ιταλίας. Η Πορτογαλία βρέθηκε σε παρόμοια κατάσταση με την Ελλάδα την περίοδο 2010–2014. Η οικονομία της στηριζόταν σε κατανάλωση, τουρισμό και υπηρεσίες, με περιορισμένη βιομηχανική βάση. Το υψηλό χρέος και η χαμηλή παραγωγικότητα την οδήγησαν σε μνημόνιο, αυστηρή δημοσιονομική προσαρμογή και μακρά περίοδο στασιμότητας.

Η Ιταλία, μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες, επιδεικνύει διαχρονικά χαμηλή ανάπτυξη, υπερβολικό δημόσιο χρέος, γηράσκων πληθυσμός, αργό κράτος και παραγωγικότητα που δεν αυξάνεται. Το αποτέλεσμα είναι μια οικονομία που μοιάζει να «σέρνεται», παγιδευμένη μεταξύ ανάπτυξης και διαρκών πιέσεων.