Πούλησε όλα της τα κοσμήματα για να ιδρύσει σχολείο. Την έλεγαν Ελένη Αρχιγένους και δίδαξε μέσα στην καρδιά της Τουρκοκρατίας

Δεν ήταν βασίλισσα. Δεν ήταν αρχόντισσα με τίτλους. Ήταν μια γυναίκα του Γένους, με πνεύμα, ψυχή και πείσμα. Η Ελένη Αρχιγένους γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1823 και μεγάλωσε στο Φανάρι, σε μια οικογένεια με βαθιές ρίζες στην παιδεία και τον ευεργετισμό. Παππούς της ήταν ο εθνικός ευεργέτης Ιωάννης Φάχρη, ενώ ανάμεσα στους συγγενείς της ήταν γιατροί, λόγιοι και δάσκαλοι που υπηρετούσαν την ελληνική κοινότητα με κάθε τρόπο.

Όταν παντρεύτηκε τον Σαράντη Αρχιγένη το 1848, αποφάσισαν μαζί να κάνουν την παιδεία φλόγα που δεν θα σβήσει ποτέ. Το 1857 ίδρυσαν τα Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια στους Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης. Αλλά για την Ελένη αυτό δεν ήταν αρκετό. Δεν ήθελε να είναι απλώς η σύζυγος του ιδρυτή. Ήθελε να δημιουργήσει. Να προσφέρει. Και το έκανε. Πούλησε όλα της τα κοσμήματα και με αυτά τα χρήματα ίδρυσε, δέκα χρόνια μετά, τη δική της σχολή: την Ελένειο Σχολή, το 1868.

Ήταν μια εποχή που η γυναικεία μόρφωση θεωρούνταν προνόμιο. Ή ακόμα και απειλή. Κι όμως, η Ελένη διηύθυνε για δεκαετίες σχολεία θηλέων, καλλιεργώντας ψυχές, μεταδίδοντας ελληνικότητα, πίστη και ήθος. Μετά τον θάνατο του άντρα της το 1873, ανέλαβε πλήρως τα Εκπαιδευτήρια. Δεν σταμάτησε ποτέ. Ήταν η ψυχή του σχολείου. Ήταν η φωνή της παιδείας, σε μια εποχή που η φωνή της γυναίκας συχνά σιωπούσε.

Η δράση της δεν περιορίστηκε στα στενά της σχολικής αίθουσας. Υπήρξε στενή φίλη και συνεργάτιδα της Σαπφούς Λεοντιάδου, της διευθύντριας του περίφημου Παρθεναγωγείου “Παλλάς”. Μαζί έπλεξαν ένα δίκτυο γυναικείας επιρροής στην εκπαίδευση, σε μια Πόλη που ασφυκτιούσε κάτω από την Οθωμανική διοίκηση.

Όταν πέθανε το 1891, στους Επιβάτες, η Ελένη Αρχιγένους άφησε πίσω της σχολεία, βιβλία, ζωές. Δεν έμεινε τίποτα πολύτιμο στα συρτάρια της. Ούτε κοσμήματα. Ούτε τίτλοι. Ούτε καλοπέραση. Μόνο μια κληρονομιά φωτεινή: την πίστη πως η παιδεία μπορεί να αλλάξει τον κόσμο