Πριν το 8ωρο, πώς δούλευαν οι άνθρωποι όταν δεν υπήρχαν ωράρια, βάρδιες και ρολόγια;

Πολύ πριν εμφανιστούν τα εργοστάσια, οι βάρδιες και τα ξυπνητήρια, οι άνθρωποι δούλευαν… αλλιώς. Δεν υπήρχαν σταθερά ωράρια ούτε αυστηρά διαλείμματα. Ο ρυθμός της εργασίας καθοριζόταν από τον ήλιο, τις εποχές, το φαγητό που χρειαζόταν το σπίτι και την κόπωση του σώματος.

Στον Μεσαίωνα, για παράδειγμα, οι εργάτες στα χωράφια μπορούσαν να δουλεύουν σκληρά τις ώρες που υπήρχε φως, αλλά με άφθονα διαλείμματα. Κάποιοι ιστορικοί υπολογίζουν πως, συνολικά, μέσα στη μέρα ξεκουράζονταν για 2-3 ώρες. Οι γιορτές, οι θρησκευτικές αργίες και οι περίοδοι χωρίς αγροτικές δουλειές ήταν επίσης πολλές – σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και 150 ημέρες τον χρόνο.

Η έννοια του «8ωρου» είναι πολύ πρόσφατη. Εμφανίστηκε μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση, όταν τα αφεντικά ήθελαν να κρατούν τις μηχανές ασταμάτητα σε λειτουργία. Τότε άρχισαν οι βάρδιες, οι 12ώρες και τα 14ώρα σε σκοτεινά εργοστάσια, με παιδιά να δουλεύουν από 8 ετών. Οι πρώτες εξεγέρσεις για το 8ωρο έγιναν τον 19ο αιώνα με σύνθημα: «8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ξεκούραση, 8 ώρες ύπνο».

Μέχρι τότε, ο άνθρωπος δεν καταλάβαινε τον χρόνο με ρολόι, αλλά με βάση το φως και τις ανάγκες του. Το πρωί ξυπνούσε με την ανατολή και πήγαινε να αρμέξει ή να φροντίσει τα ζώα. Ανάμεσα σε αυτές τις δραστηριότητες έκανε μικρά διαλείμματα, κουβέντα, φαγητό. Αν έβρεχε ή αν είχε πανσέληνο, όλη η δομή της μέρας άλλαζε.

Ακόμα και ο ύπνος ήταν χωρισμένος. Οι περισσότεροι άνθρωποι κοιμούνταν σε δύο δόσεις – τον «πρώτο ύπνο» και τον «δεύτερο». Ανάμεσα, ξυπνούσαν για 1-2 ώρες. Έκαναν μικροδουλειές, προσευχές, συζυγούλικα ή απλώς καθόντουσαν. Ήταν ένας χρόνος χωρίς άγχος, πιο κοντά στις βιολογικές ανάγκες.

Το 8ωρο, όπως το ξέρουμε σήμερα, είναι τεχνητό κατασκεύασμα. Επιβλήθηκε μέσα από αγώνες και αντιδράσεις. Στην αρχή φαινόταν επαναστατικό. Σήμερα όμως, αρχίζει να αμφισβητείται και πάλι. Μετά την πανδημία, την τηλεργασία και τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης, πολλοί αναρωτιούνται: μήπως το επόμενο μεγάλο ερώτημα δεν είναι πόσες ώρες δουλεύουμε, αλλά πώς;