Στην Ελλάδα λέμε την αρκούδα αρκούδα αλλά στην υπόλοιπη Ευρώπη ακόμα τη φοβούνται. Τη λένε καφέ και τρώει μέλι.

Η ελληνική λέξη “αρκούδα” είναι απόλυτα σωστή, αρχαία και χωρίς περιστροφές. Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη “ἄρκτος”, μια από τις πιο παλιές ρίζες της ινδοευρωπαϊκής οικογένειας. Στην Ελλάδα, η αρκούδα υπήρξε θηρίο, αλλά και σύμβολο. Ανέβαινε στα βουνά, εμφανιζόταν σε παραδόσεις, και κανείς δεν δίσταζε να την ονομάσει όπως ήταν.

Στην υπόλοιπη Ευρώπη όμως, η ιστορία ήταν αλλιώς. Σε σλαβικές, γερμανικές και βαλτικές γλώσσες, η λέξη για την αρκούδα δεν είναι η αρχική. Οι λαοί τη φοβούνταν τόσο πολύ, ώστε πίστευαν ότι αν πεις το όνομά της, θα τη φέρεις κοντά. Έτσι, χρησιμοποίησαν ευφημισμούς. Αντί για “αρκούδα”, την είπαν “ο καφέ”, “αυτός που τρώει μέλι”, ή απλώς “το μεγάλο πράγμα”.

Η ρωσική λέξη “медведь” (medved) σημαίνει “αυτός που τρώει μέλι”. Δεν είναι το αρχικό όνομα της αρκούδας, αλλά ένα υποκατάστατο, μια λέξη-καμουφλάζ. Στα αγγλικά, το “bear” δεν είναι η παλιά λέξη, αλλά μια αναφορά στο καφέ χρώμα του ζώου, για να αποφευχθεί το πραγματικό του όνομα. Οι παλιές ινδοευρωπαϊκές γλώσσες είχαν μια ρίζα σαν το rtko- που χάθηκε από πολλές διαλέκτους εξαιτίας αυτού του φόβου.

Το φαινόμενο λέγεται γλωσσική αποφυγή. Είναι μια μορφή “μαγικής σκέψης” όπου αποφεύγεις να πεις κάτι επικίνδυνο για να μην το καλέσεις. Όπως κάποιοι αποφεύγουν να πουν “ο διάβολος”, έτσι και στην Ευρώπη απέφευγαν να πουν “η αρκούδα”. Γιατί πίστευαν ότι ακούει.

Στην Ελλάδα δεν επικράτησε τέτοια αποφυγή σε επίπεδο γλώσσας. Παρότι ο λαός τη φοβόταν και τη σεβόταν, η λέξη “αρκούδα” παρέμεινε. Στα βουνά μπορεί να την έλεγαν “το θηρίο” ή “η μεγάλη”, αλλά η λέξη δεν χάθηκε. Έγινε παραμύθι, έγινε μέρος της λαογραφίας, έγινε ακόμα και εικόνα συμπόνιας σε βυζαντινές ιστορίες με αρκούδες που μιλούν και συντροφεύουν μοναχούς.

Η Ευρώπη άλλαξε το όνομα για να γλιτώσει το θηρίο. Η Ελλάδα το κράτησε για να το κοιτάξει στα μάτια.