Τα δακρυγόνα απαγορεύονται στον πόλεμο, αλλά στο Σύνταγμα είναι ΟΚ

Υπάρχει ένα παράδοξο που λίγοι γνωρίζουν αλλά το ζούμε σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Τα δακρυγόνα θεωρούνται όπλα χημικού πολέμου και η χρήση τους σε στρατιωτικές συρράξεις είναι αυστηρά απαγορευμένη από το Διεθνές Δίκαιο. Όμως, στις πόλεις, σε διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες, χρησιμοποιούνται ελεύθερα. Με άλλα λόγια, αυτό που θεωρείται εγκληματικό σε έναν πόλεμο, είναι απόλυτα «νόμιμο» για τον έλεγχο του πλήθους.

Αν έχεις βρεθεί ποτέ σε μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας και έχεις νιώσει την αποπνικτική αίσθηση των δακρυγόνων, την αίσθηση καψίματος στα μάτια, τη δυσκολία στην αναπνοή και την ασφυκτική ατμόσφαιρα, ίσως να αναρωτηθείς: Γιατί απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται στον πόλεμο αλλά όχι στις διαδηλώσεις;

Η προέλευση των δακρυγόνων και η χρήση τους στον πόλεμο
Τα δακρυγόνα, γνωστά και ως χημικοί ερεθιστικοί παράγοντες, αναπτύχθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα και χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τότε, τα κράτη χρησιμοποίησαν κάθε διαθέσιμο χημικό μέσο για να αποδυναμώσουν τον εχθρό – από δακρυγόνα μέχρι φονικά αέρια όπως το μουστάρδας ή το φωσγένιο.

Η φρίκη του χημικού πολέμου ήταν τέτοια, ώστε μετά το τέλος του πολέμου, η διεθνής κοινότητα αποφάσισε να απαγορεύσει τη χρήση χημικών όπλων. Η Συνθήκη της Γενεύης του 1925 και η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα του 1993 απαγορεύουν ρητά τη χρήση χημικών ουσιών όπως τα δακρυγόνα στον πόλεμο. Αυτό σημαίνει ότι αν ένας στρατός χρησιμοποιήσει δακρυγόνα στο πεδίο της μάχης, μπορεί να κατηγορηθεί για εγκλήματα πολέμου.

Γιατί επιτρέπονται στις διαδηλώσεις;
Και όμως, παρά την απαγόρευσή τους στον πόλεμο, τα δακρυγόνα θεωρούνται «αποδεκτό» μέσο ελέγχου του πλήθους σε διαδηλώσεις, καθώς δεν θεωρούνται «θανατηφόρα». Αυτό βασίζεται στην ερμηνεία της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα, που επιτρέπει τη χρήση χημικών ουσιών για διατήρηση της δημόσιας τάξης, αρκεί να μην χρησιμοποιούνται σε πολεμικές επιχειρήσεις.

Η χρήση τους στις διαδηλώσεις δικαιολογείται από τις κυβερνήσεις ως μέτρο αποφυγής «χειρότερων» μεθόδων καταστολής, όπως η χρήση πραγματικών πυρών. Υποτίθεται ότι απλώς διαλύουν τα πλήθη χωρίς μόνιμες συνέπειες. Όμως, αυτό δεν είναι απόλυτα αληθές.

Οι επιπτώσεις των δακρυγόνων στην υγεία
Τα δακρυγόνα είναι πιο επικίνδυνα από ό,τι νομίζουμε. Η βασική δραστική ουσία τους είναι η ορθοχλωροβενζαλμαλονονιτρίλη (CS gas), η οποία προκαλεί έντονο ερεθισμό στα μάτια, το δέρμα και τους πνεύμονες. Όταν εισπνέεται, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αναπνευστικές επιπλοκές, ενώ σε άτομα με προϋπάρχοντα αναπνευστικά προβλήματα (π.χ. άσθμα), μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε θάνατο.

Σε κλειστούς χώρους, η χρήση δακρυγόνων γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη, καθώς η συγκέντρωση του αερίου αυξάνεται δραματικά. Σε περιπτώσεις υπερβολικής έκθεσης, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις χημικών εγκαυμάτων, μόνιμης βλάβης στα μάτια και χρόνιας πνευμονοπάθειας.

Τα δακρυγόνα ως μέσο καταστολής και πολιτικής εργαλειοποίησης
Αν και θεωρητικά χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση της τάξης, η χρήση των δακρυγόνων έχει κατηγορηθεί πολλές φορές ως εργαλείο πολιτικής καταστολής. Σε πολλές περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται όχι απλά για να διαλύσουν βίαια πλήθη, αλλά για να αποθαρρύνουν τη μαζική διαμαρτυρία, να διαλύσουν ειρηνικές συγκεντρώσεις και να επιβάλουν την κρατική εξουσία μέσω φόβου.

Σε χώρες με αυταρχικά καθεστώτα, τα δακρυγόνα έχουν γίνει σύμβολο της αστυνομικής καταστολής, με κυβερνήσεις να τα χρησιμοποιούν αλόγιστα εναντίον πολιτών. Ακόμα και σε δημοκρατίες, η κατάχρηση δακρυγόνων έχει φέρει σοβαρές αντιδράσεις, με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να ζητούν πλήρη απαγόρευση ή αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση τους.

Είναι τελικά τα δακρυγόνα ένα «ανθρώπινο» όπλο;
Το γεγονός ότι κάτι δεν είναι θανατηφόρο δεν σημαίνει ότι είναι και «ανθρωπιστικό». Το νομικό κενό που επιτρέπει τη χρήση τους εναντίον πολιτών, ενώ την απαγορεύει σε στρατιωτικές συγκρούσεις, δείχνει πόσο αυθαίρετες μπορούν να γίνουν οι ερμηνείες του Διεθνούς Δικαίου.

Η ειρωνεία παραμένει: σε έναν πόλεμο, ένα κράτος που θα ρίξει δακρυγόνα στον εχθρό του μπορεί να κατηγορηθεί για εγκλήματα πολέμου. Αλλά αν τα ρίξει εναντίον των ίδιων του των πολιτών, τότε θεωρείται “διαχείριση πλήθους”.