Τι είμαστε, εγκληματίες; Οι αντιδράσεις όταν μπήκαν τα δακτυλικά αποτυπώματα στις ελληνικές ταυτότητες

Το 1959, η Ελλάδα προσπαθούσε να σταθεί όρθια μετά από δεκαετίες πολέμου, Εμφυλίου και κρατικής καταστολής. Την ίδια χρονιά, το κράτος ανακοίνωσε ένα νέο μέτρο: οι αστυνομικές ταυτότητες θα περιλάμβαναν δακτυλικά αποτυπώματα. Η ανακοίνωση έγινε ψύχραιμα. Οι αντιδράσεις όμως, καθόλου.

«Τι είμαστε, εγκληματίες;» ρωτούσαν αγανακτισμένοι πολίτες σε καφενεία και εφημερίδες. Μέχρι τότε, δακτυλικά αποτυπώματα έδιναν μόνο όσοι είχαν μπλεξίματα με τον νόμο. Το να ζητά το κράτος το αποτύπωμά σου έμοιαζε με προληπτική ενοχοποίηση. Ο φόβος του φακελώματος δεν είχε περάσει. Αντίθετα, τώρα έπαιρνε νέα μορφή.

Η κυβέρνηση μίλησε για τεχνικά χαρακτηριστικά ασφαλείας. Το μέτρο, είπαν, θα απέτρεπε την παραχάραξη και θα εγγυόταν την αυθεντικότητα. Κανείς δεν τους πίστεψε. Οι πολίτες είχαν ζήσει ήδη εποχές παρακολούθησης, εξοριών και διώξεων. Το να δίνεις το αποτύπωμά σου στο κράτος σήμαινε πως γινόσουν διάφανος. Και το κράτος δεν ήταν πάντα φιλικό.

Η απόφαση είχε παρθεί ήδη από το 1947. Η καθυστέρηση ήταν πολιτική. Έπρεπε να περάσουν δώδεκα χρόνια για να εφαρμοστεί. Όταν τελικά επιβλήθηκε το 1959, συνοδεύτηκε από οδηγίες για πλαστικοποίηση, αριθμημένα δελτία, ακόμα και επιστροφή της ταυτότητας μετά τον θάνατο του κατόχου. Σαν να ανήκε στο κράτος και όχι στον πολίτη.

Δεν έγιναν διαδηλώσεις. Δεν κάηκαν ταυτότητες. Αλλά η κοινωνική ένταση ήταν παντού. Άνθρωποι καθυστερούσαν να εκδώσουν τη νέα ταυτότητα. Δημοσιεύματα μιλούσαν για ανελεύθερο μέτρο. Συντηρητικοί το έβλεπαν ως κρατική αλαζονεία. Αριστεροί το φοβούνταν ως εργαλείο καταστολής. Κι όλοι ένιωθαν πως τους περικυκλώνει ένας αόρατος έλεγχος.

Οι ταυτότητες άλλαξαν μορφές ξανά και ξανά. Το αποτύπωμα έμεινε για δεκαετίες, μέχρι να αφαιρεθεί πολύ αργότερα. Σήμερα, με τις ψηφιακές ταυτότητες και τα βιομετρικά δεδομένα, η ίδια κουβέντα ξαναρχίζει. Και κάθε φορά η ίδια ερώτηση αναδύεται: Είναι προστασία ή έλεγχος; Και ποιος αποφασίζει τι σημαίνει το να “ταυτοποιείσαι”;