Τι είναι το κατοχικό σύνδρομο και πώς επιβιώνει ακόμα στις συνήθειές μας;

Το κατοχικό σύνδρομο είναι ένας όρος που περιγράφει τις ψυχολογικές και συμπεριφορικές επιδράσεις που παρατηρήθηκαν σε ανθρώπους που έζησαν έντονες κακουχίες, όπως αυτές της Κατοχής στην Ελλάδα. Αν και έχουν περάσει δεκαετίες από τότε, τα σημάδια του παραμένουν ζωντανά σε πολλές πτυχές της καθημερινότητάς μας, ειδικά στους ανθρώπους που μεγάλωσαν μέσα σε αυτήν την περίοδο ή από γονείς που την έζησαν.

Οι βασικές εκφάνσεις του κατοχικού συνδρόμου είναι ο υπερβολικός φόβος για έλλειψη βασικών αγαθών και η υπερβολική αποθήκευση τροφίμων ή αντικειμένων. Άτομα με αυτό το σύνδρομο συχνά δεν πετάνε τίποτα, ακόμη κι αν είναι φθαρμένο ή άχρηστο. Η τάση για αποθήκευση προέρχεται από την τραυματική εμπειρία της στέρησης, όταν ακόμη και το ψωμί ήταν σπάνιο.

Πέρα από τις πρακτικές συνήθειες, το κατοχικό σύνδρομο επηρεάζει και τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι την οικονομία και την ασφάλεια. Πολλοί άνθρωποι της εποχής θεωρούσαν αναγκαία την απόλυτη οικονομία και την αποφυγή “άχρηστων” εξόδων. Αυτές οι συμπεριφορές συχνά πέρασαν από γενιά σε γενιά, δημιουργώντας έναν ιδιότυπο “οικονομικό φόβο” που παραμένει ζωντανός ακόμα και σήμερα.

Αν και τα τραύματα της Κατοχής αφορούν κυρίως τα άτομα που τα έζησαν, η διαγενεακή μετάδοση του φόβου και της ανάγκης για ασφάλεια έχει οδηγήσει σε συμπεριφορές που παρατηρούνται ακόμα. Οι νέοι μπορεί να μην αποθηκεύουν ψωμί, αλλά πολλές φορές αναπαράγουν την ανάγκη για “υπερβολική προετοιμασία”, είτε οικονομική είτε υλική, που έχει τις ρίζες της σε εκείνη την περίοδο.

Σήμερα, οι ψυχολόγοι αναγνωρίζουν το κατοχικό σύνδρομο ως ένα είδος διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD) που επηρεάζει την καθημερινότητα. Η κατανόηση αυτής της συμπεριφοράς είναι το πρώτο βήμα για να ξεπεραστεί, ειδικά αν συνειδητοποιήσουμε ότι οι σύγχρονες συνθήκες δεν απαιτούν πλέον την ίδια ανάγκη για υπερβολική αποθήκευση.