Πώς ένα τηλεγράφημα οδήγησε στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης πριν από 113 χρόνια
Ένα τηλεγράφημα του Βενιζέλου, μια στρατηγική απόφαση και μια ιστορική φράση καθόρισαν την τύχη της Θεσσαλονίκης το 1912.
Η Θεσσαλονίκη ξημέρωσε στις 26 Οκτωβρίου 1912 με τον αέρα της αλλαγής να πλανάται πάνω από τα τείχη της. Μετά από πέντε αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας, η πόλη βρισκόταν στα πρόθυρα μιας ιστορικής μετάβασης. Η Ελλάδα, βγαίνοντας νικήτρια από τις μάχες του Σαρανταπόρου και των Γιαννιτσών, είχε ανοίξει τον δρόμο προς τη Μακεδονία.
Ο διάδοχος Κωνσταντίνος προέλαυνε με τη στρατιά της Θεσσαλίας, αλλά το μεγάλο ερώτημα ήταν ποιος θα προλάβαινε πρώτος τη Θεσσαλονίκη: οι Έλληνες ή οι Βούλγαροι. Στην καρδιά του διλήμματος βρισκόταν μια πολιτική διαμάχη που λίγο έλειψε να αλλάξει τη ροή των γεγονότων.
Το τηλεγράφημα που άλλαξε πορεία στρατού
Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος πίεζε για άμεση κίνηση προς τη Θεσσαλονίκη, γνωρίζοντας ότι οι βουλγαρικές δυνάμεις βρίσκονταν μόλις 20 χιλιόμετρα μακριά. Ο Κωνσταντίνος διαφωνούσε, προτείνοντας προέλαση προς το Μοναστήρι. Τότε έφτασε το αυστηρότερο ίσως τηλεγράφημα στην ελληνική στρατιωτική ιστορία:
«Παραγγέλεσθε να αποδεχθήτε την προσφερομένην υμίν παράδοσιν της Θεσσαλονίκης και να εισέλθετε εις ταύτην άνευ χρονοτριβής».
Η εντολή του Βενιζέλου δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας. Ο Κωνσταντίνος άλλαξε πορεία. Ο στρατός κινήθηκε βόρεια και στις 25 Οκτωβρίου είχε ήδη περικυκλώσει τη Θεσσαλονίκη.
Στο χωριό Τόψιν, τη σημερινή Γέφυρα Θεσσαλονίκης, ο Οθωμανός στρατηγός Χασάν Ταχσίν Πασάς συνάντησε τους Έλληνες αξιωματικούς Βίκτωρα Δούσμανη και Ιωάννη Μεταξά. Εκεί υπογράφηκε το πρωτόκολλο παράδοσης, το οποίο μάλιστα προχρονολογήθηκε στις 26 Οκτωβρίου για να παραπλανηθεί η βουλγαρική πλευρά.
Στον ελληνικό στρατό παραδόθηκαν 25.000 αιχμάλωτοι, 1.000 αξιωματικοί και 70 πυροβόλα. Ήταν μια παράδοση χωρίς όρους, αποτέλεσμα στρατηγικής και ψυχραιμίας, όχι τύχης.
Η είσοδος του ελληνικού στρατού
Το απόγευμα της 27ης Οκτωβρίου οι πρώτοι Εύζωνοι εισήλθαν από την παραλιακή λεωφόρο. Η Θεσσαλονίκη, σχεδόν έρημη, υποδέχτηκε σιωπηλά την αλλαγή της ιστορίας της. Την αυγή της επόμενης ημέρας ο Κωνσταντίνος έφτασε με τραίνο στον σταθμό και προχώρησε στο Διοικητήριο, όπου παρέστη σε δοξολογία και ανέλαβε επισήμως την πόλη.
Στις 29 Οκτωβρίου 1912 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ έκανε την επίσημη είσοδό του. Η ελληνική σημαία υψώθηκε στον Λευκό Πύργο με ιστό από κατάρτι του βυθισμένου τουρκικού θωρηκτού «Φετίχ Μπουλέντ». Η πόλη γιόρταζε, ολόκληρη η χώρα πανηγύριζε.
Η φράση που έμεινε στην ιστορία
Όταν οι Βούλγαροι αξίωσαν παράδοση, ο Ταχσίν Πασάς απάντησε με τη φράση που έμεινε χαραγμένη στη μνήμη:
«Έχω μόνον μία Θεσσαλονίκη, την οποία παρέδωσα».
Μια φράση που προστάτεψε την πόλη από νέα αιματοχυσία και καθόρισε την τύχη της Μακεδονίας.
Η Θεσσαλονίκη έγινε ελληνική και το γεγονός αυτό άλλαξε τον χάρτη των Βαλκανίων. Η επιτυχία της Ελλάδας άνοιξε τον δρόμο για την ένωση της Μακεδονίας, αλλά και για τη ρήξη με τη Βουλγαρία που οδήγησε λίγους μήνες αργότερα στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο.
Η πόλη γιορτάζει κάθε χρόνο την απελευθέρωσή της ανήμερα του Αγίου Δημητρίου, τιμώντας όσους άλλαξαν για πάντα την ιστορία της.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
