Το αλλόκοτο καμουφλάζ στα πλοία που έσωσε χιλιάδες ναύτες στον πόλεμο
Το Dazzle camouflage δεν προσπαθούσε να κρύψει τα πλοία. Τα έκανε τόσο αλλόκοτα που κανείς δεν μπορούσε να υπολογίσει πού πηγαίνουν. Ήταν τέχνη που έσωζε.
Δεν ήταν κρυμμένα. Ήταν εκτυφλωτικά. Βαμμένα με σπείρες, ρίγες, τριγωνικά μοτίβα και λοξές γραμμές. Πλοία που δεν ήθελαν να εξαφανιστούν, αλλά να ξεγελάσουν. Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το βρετανικό ναυτικό έκανε κάτι που έμοιαζε εντελώς παρανοϊκό: μετέτρεψε τα πλοία του σε κινούμενα έργα αφηρημένης τέχνης.
Το έλεγαν Dazzle camouflage. Και δεν είχε σκοπό να κρύψει το πλοίο. Είχε σκοπό να μπερδέψει. Οι τορπίλες των γερμανικών υποβρυχίων έπρεπε να εκτοξευτούν με ακρίβεια χιλιοστού, προβλέποντας την κατεύθυνση και ταχύτητα του πλοίου. Αν όμως δεν μπορούσες να καταλάβεις από πού έρχεται και πού πάει, η τορπίλη χτυπούσε νερό.
Η ιδέα ήρθε από έναν καλλιτέχνη — τον Norman Wilkinson. Όχι στρατηγό, όχι ναύαρχο, αλλά ζωγράφο. Πρότεινε να χρησιμοποιήσουν οπτική εξαπάτηση αντί για αορατότητα. Οι Βρετανοί δεν μπορούσαν να κάνουν τα πλοία τους αόρατα. Μπορούσαν όμως να τα κάνουν τόσο παράξενα, ώστε να μοιάζουν με οπτική ψευδαίσθηση μέσα στο νερό.
Τα σχέδια δεν ήταν ποτέ ίδια. Άλλα έπαιζαν με το σχήμα της πλώρης, άλλα με τη γραμμή του ορίζοντα. Οι ρίγες δεν ακολουθούσαν καμία λογική. Ο στόχος ήταν να σπάει η συνοχή της φόρμας. Από απόσταση, ο κυβερνήτης του υποβρυχίου δεν μπορούσε να καταλάβει αν το πλοίο έστριβε, απομακρυνόταν ή πλησίαζε.
Το καμουφλάζ αυτό εφαρμόστηκε μαζικά από το 1917 και μετά. Τα πλοία της Βρετανίας και των ΗΠΑ, από εμπορικά μέχρι πολεμικά, μεταμορφώθηκαν. Ολόκληροι στόλοι βάφτηκαν σαν εφιάλτες του Καντίνσκι. Και λειτούργησε. Οι αποτυχημένες βολές τορπιλών αυξήθηκαν. Οι απώλειες μειώθηκαν.
Δεν ήταν τέχνη για την τέχνη. Ήταν τέχνη για τη ζωή. Ένα ναυτικό κόλπο που έσωσε χιλιάδες άντρες χωρίς να ρίξει ούτε μια βολή. Στο τέλος του πολέμου, το Dazzle ξεχάστηκε. Ίσως γιατί δεν ήταν ποτέ πραγματικά πολεμικό. Ήταν πάρα πολύ έξυπνο για να του δοθεί το βάρος που άξιζε.
Και όμως, για λίγο, ο ωκεανός γέμισε πλοία που δεν ήθελαν να γίνουν αόρατα. Ήθελαν να σε κάνουν να τα δεις. Αλλά να μην καταλάβεις τίποτα.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
