Το αρχαίο πείραμα με τα δύο μωρά που προσπάθησε να λύσει το μυστήριο του πιο παλιού λαού

Στον 7ο αιώνα π.Χ., στην καρδιά της Αιγύπτου, ο Φαραώ Ψαμμήτιχος Α΄ δεν μπορούσε να δεχτεί χωρίς αποδείξεις ότι ο λαός του ήταν ο αρχαιότερος του κόσμου. Ήθελε να το αποδείξει επιστημονικά – ή, τουλάχιστον, όπως το καταλάβαινε τότε η επιστήμη. Έστησε ένα πείραμα που ακόμα και σήμερα προκαλεί σύγχυση, απορία αλλά και ένα σχεδόν σκοτεινό θαυμασμό για την τόλμη του.

Ο Ηρόδοτος, ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός που επισκέφθηκε την Αίγυπτο αιώνες αργότερα, κατέγραψε την ιστορία όπως του την διηγήθηκε ένας ιερέας. Ο Φαραώ, λέει, ήθελε να ανακαλύψει ποια γλώσσα θα πρόφερε ένα παιδί αν μεγάλωνε εντελώς απομονωμένο από ανθρώπινη φωνή. Πίστευε ότι η πρώτη λέξη που θα έβγαινε από τα χείλη του θα ήταν φυσική, πρωτογενής, ίσως η πρώτη λέξη που πρόφερε ποτέ η ανθρωπότητα.

Διέταξε λοιπόν να του φέρουν δύο νεογέννητα, τα οποία παρέδωσε σε έναν βοσκό με εντολή να τα μεγαλώσει σε πλήρη σιωπή. Κανείς να μη μιλήσει μπροστά τους. Να ακούνε μόνο φυσικούς ήχους, τίποτα ανθρώπινο. Τα έκλεισε σε μια απομονωμένη καλύβα μακριά απ’ τον κόσμο, χωρίς λαλιά, χωρίς παραμύθια, χωρίς νανούρισμα.

Πέρασαν δύο χρόνια. Και τότε, ένα πρωί, καθώς ο βοσκός μπήκε στην καλύβα, τα παιδιά έτρεξαν προς το μέρος του και φώναξαν με ενθουσιασμό μια λέξη: «Βεκώς». Επανέλαβαν τη λέξη ξανά και ξανά, μέχρι που ο βοσκός τη μετέφερε στον Φαραώ. Εκείνος διέταξε να εξετάσουν σε ποια γλώσσα υπάρχει αυτή η λέξη. Η απάντηση ήρθε από τους λόγιους της αυλής του: στα φρυγικά, «βεκώς» σημαίνει «ψωμί».

Ο Ψαμμήτιχος το θεώρησε απόδειξη. Αν η πρώτη λέξη που πρόφεραν άνθρωποι χωρίς καμία επιρροή ήταν φρυγική, τότε οι Φρύγες έπρεπε να είναι αρχαιότερος λαός ακόμη κι από τους Αιγυπτίους. Και έτσι, μια απλή φωνή από δύο μωρά αναστάτωσε μια αυτοκρατορική υπερηφάνεια που κρατούσε αιώνες.

Το πείραμα, φυσικά, δεν έχει επιστημονική αξία. Οι ειδικοί σήμερα μιλούν για πλήρη γλωσσική στέρηση, η οποία όχι μόνο δεν αναδεικνύει τη φυσική γλώσσα του ανθρώπου αλλά εμποδίζει τη γλωσσική ανάπτυξη. Όμως το ενδιαφέρον δεν είναι αν ο Ψαμμήτιχος είχε δίκιο. Είναι ότι, ήδη από την αρχαιότητα, υπήρχε η ανάγκη να κατανοηθεί η προέλευση της γλώσσας, της σκέψης, της ίδιας της ανθρώπινης ταυτότητας. Και αυτό το αρχαίο «πειραματικό λάθος» δείχνει κάτι αληθινά βαθύ: πως ακόμα και οι αυτοκράτορες δεν αρκούνται σε θρύλους. Θέλουν απόδειξη. Έστω κι αν την ακούσουν από τα χείλη ενός παιδιού που λέει «ψωμί».