Το χαρτί που έδωσε ο Μητροπολίτης Ζακύνθου είχε μόνο 2 ονόματα, το δικό του και του δημάρχου: Αν πάρετε τους Εβραίους μας, πάρτε και εμάς μαζί

Το 1944, η Ζάκυνθος βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα τρομερό δίλημμα. Οι Ναζί, που κατείχαν το νησί, ζήτησαν από τις τοπικές αρχές να συντάξουν μια λίστα με τα ονόματα όλων των Εβραίων της Ζακύνθου. Η διαταγή ήταν ξεκάθαρη: όσοι βρίσκονταν στη λίστα θα συλλαμβάνονταν και θα στέλνονταν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ο Δήμαρχος Λουκάς Καρρέρ και ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος Δημητρίου ήξεραν πολύ καλά τι σήμαινε αυτή η διαταγή. Σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, ολόκληρες εβραϊκές κοινότητες είχαν ήδη εξοντωθεί. Αν ακολουθούσαν τις εντολές των κατακτητών, κανείς από τους 275 Εβραίους του νησιού δεν θα επέστρεφε ζωντανός.

Η θαρραλέα απάντηση

Όταν οι δύο άνδρες κλήθηκαν να παραδώσουν τη λίστα, έκαναν κάτι που ελάχιστοι θα τολμούσαν: αντί για τα ονόματα των Εβραίων, παρέδωσαν ένα χαρτί με μόνο δύο ονόματα – τα δικά τους.

Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος κοίταξε τον Γερμανό διοικητή στα μάτια και του είπε:
«Αν πάρετε τους Εβραίους μας, πάρτε και εμάς μαζί».

Οι κάτοικοι του νησιού, χωρίς δεύτερη σκέψη, έκρυψαν τους Εβραίους στα σπίτια τους, στις εξοχές, σε σπηλιές και μοναστήρια. Ολόκληρη η κοινωνία της Ζακύνθου λειτούργησε ως ένα αόρατο δίκτυο προστασίας. Κανείς δεν μίλησε, κανείς δεν πρόδωσε.

Οι Ναζί, ανίκανοι να βρουν τα άτομα που αναζητούσαν, τελικά εγκατέλειψαν το σχέδιό τους. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, η Ζάκυνθος ήταν από τις ελάχιστες περιοχές στην κατεχόμενη Ευρώπη όπου κανένας Εβραίος δεν χάθηκε.

Η ιστορική αναγνώριση

Μετά τον πόλεμο, το κράτος του Ισραήλ τίμησε τον Μητροπολίτη και τον Δήμαρχο με τον τίτλο «Δίκαιοι των Εθνών», την υψηλότερη διάκριση που απονέμεται σε μη Εβραίους που έσωσαν ζωές κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος.

Η Ζάκυνθος, το μικρό αυτό νησί του Ιονίου, έγραψε ιστορία με μια πράξη γενναιότητας και αλληλεγγύης που σπάνια συναντάται σε τέτοιους καιρούς. Σε μια εποχή τρόμου και προδοσίας, η Ζάκυνθος επέλεξε την ανθρωπιά.