Το εκλογικό σύστημα που είχε η Ελλάδα πριν 100 χρόνια και άφησε τον Βενιζέλο εκτός Βουλής ενώ είχε τις περισσότερες ψήφους

Την 1η Νοεμβρίου 1920, η Ελλάδα πήγαινε σε εκλογές με φόντο τη μεγαλύτερη στρατιωτική της εμπλοκή μετά την Ανεξαρτησία. Ο ελληνικός στρατός πολεμούσε στη Μικρά Ασία, η Συνθήκη των Σεβρών είχε υπογραφεί πριν λίγους μήνες και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, στην κορυφή της πολιτικής του πορείας, ετοιμαζόταν να ζητήσει ανανέωση της εντολής. Ήταν η πρώτη φορά που δύο μεγάλες παρατάξεις κοντράρονταν μετωπικά σε εκλογές. Και η πρώτη φορά που ένας νικητής σε ψήφους, βγήκε… ηττημένος.

Το εκλογικό σύστημα που ίσχυε ήταν το πλειοψηφικό με ευρείες εκλογικές περιφέρειες. Σύμφωνα με τον νόμο ΓΡΙΣΤ΄ του 1906, και το άρθρο 66 του Συντάγματος του 1911, κάθε εκλογική περιφέρεια έβγαζε πολλούς βουλευτές, αλλά το κόμμα που έπαιρνε σχετική πλειοψηφία στην περιφέρεια έπαιρνε και όλες τις έδρες της. Δεν υπήρχε αναλογικότητα, ούτε καν επιμέρους κατανομή εδρών σε ποσοστά. Μία ψήφος παραπάνω σε μια περιφέρεια σήμαινε καθολικό έλεγχο των εδρών της.

Αυτό ευνοούσε την απόλυτη πόλωση. Και το 1920, η πόλωση ήταν εκρηκτική. Από τη μία το Κόμμα Φιλελευθέρων του Βενιζέλου και από την άλλη η Ηνωμένη Αντιπολίτευση, μια συμμαχία μοναρχικών, συντηρητικών και μεταρρυθμιστών, με επικεφαλής τον Δημήτριο Γούναρη. Οι δύο παρατάξεις κονταροχτυπήθηκαν με ακραία συνθήματα: οι Φιλελεύθεροι προέβαλλαν τη νίκη, οι αντίπαλοι μιλούσαν για ειρήνη και παύση της αιματοχυσίας.

Στις 25 Οκτωβρίου 1920 είχαν αρχικά προκηρυχθεί οι εκλογές, αλλά ο αιφνίδιος θάνατος του βασιλιά Αλέξανδρου από δάγκωμα πιθήκου προκάλεσε πολιτικό σεισμό και τις καθυστέρησε για λίγες μέρες. Με τον αντιβασιλέα Κουντουριώτη πλέον στη θέση του ανώτατου άρχοντα, οι κάλπες στήθηκαν εν μέσω σύγχυσης, πολέμου και ανησυχίας.

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό και συνάμα παράδοξο:
Οι Φιλελεύθεροι του Βενιζέλου πήραν 375.803 ψήφους (50,31%), ενώ η Ηνωμένη Αντιπολίτευση 368.678 (49,36%). Όμως, σε αριθμό εδρών τα αποτελέσματα ήταν ακριβώς ανάποδα. Οι Φιλελεύθεροι εξέλεξαν μόλις 118 βουλευτές, ενώ οι αντίπαλοι 251. Η διαφορά των ψήφων, με την κατανομή του τότε συστήματος, όχι μόνο δεν έδωσε τη νίκη στον πρώτο, αλλά τον άφησε εκτός Βουλής.

Ο ίδιος ο Βενιζέλος, υποψήφιος στην εκλογική περιφέρεια Αττικής και Βοιωτίας, δεν κατάφερε καν να εκλεγεί. Το σύστημα, ψυχρό και αδιάλλακτο, του γύρισε την πλάτη. Όπως είχε δηλώσει νωρίτερα, αν ηττηθεί, θα φύγει. Και το έκανε. Αναχώρησε για Παρίσι και έμεινε για καιρό μακριά από την πολιτική ζωή.

Μια ακόμη πτυχή που σηκώνει ερωτήματα, είναι ότι η καταμέτρηση των ψήφων στη Θράκη — όπου πολλοί συνδυασμοί της Αντιπολίτευσης δεν κατέβηκαν — καταχωρήθηκε λανθασμένα υπέρ των Φιλελευθέρων, αυξάνοντας τεχνητά το πανελλαδικό ποσοστό τους. Αυτό δεν άλλαξε το αποτέλεσμα, αλλά χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως «απόδειξη» μιας κλοπής νίκης ή μιας προδοτικής ψήφου, ιδίως εκ μέρους των Ισραηλιτών. Μια αφήγηση που έμελλε να δημιουργήσει επικίνδυνους πολιτικούς μύθους.

Το εκλογικό σύστημα δεν άλλαξε άμεσα. Αλλά οι συνέπειες της ανατροπής εκείνης ήταν τεράστιες. Μετά την ήττα, ήρθε η επιστροφή του Κωνσταντίνου μέσω δημοψηφίσματος, η συνέχιση του πολέμου στη Μικρά Ασία, και τελικά η καταστροφή του 1922. Και όλα ξεκίνησαν από μια ψήφο που δεν μέτρησε όπως σήμερα. Από ένα εκλογικό σύστημα που μπορούσε να πετάξει εκτός Βουλής τον πιο δημοφιλή ηγέτη του αιώνα.