Το γράμμα που οι αρχαίοι φοβούνταν, οι Λατίνοι το έλεγαν “σκυλίσιο” και ο Σωκράτης το θεωρούσε μαγικό

Μπορεί να είναι ένα απλό γράμμα, αλλά δεν υπάρχει κανένα άλλο που να βρυχάται τόσο. Το ρω. Ένα γράμμα που οι αρχαίοι διπλασίαζαν όταν το έβαζαν δεύτερο, που το στόλιζαν με δασεία και το κουβαλούσαν από εποχή σε εποχή, σαν κάτι ιερό αλλά και επικίνδυνο. Οι Ρωμαίοι το ονόμασαν littera canina – το «σκυλίσιο γράμμα»– γιατί η προφορά του θύμιζε γρύλισμα. Στην πραγματικότητα, η βροντερή του φωνή είχε μείνει από μια εποχή που πριν από το ρ ακουγόταν ένα άλλο γράμμα: το δίγαμμα, το οποίο αργότερα χάθηκε. Αλλά η ένταση έμεινε. Και μαζί της, και η μαγεία.

Ο Πλάτων, μέσα από τα λόγια του Σωκράτη στον «Κρατύλο», περιγράφει το ρω σαν το γράμμα της ροής. Το γράμμα που, με το γουργουρητό του, τραβάει την ψυχή και κάνει τις λέξεις πιο ζωντανές. Αντίθετα, θεωρεί πως το λάμδα σταματάει τη ροή – το ρω όμως την επιταχύνει, την ενισχύει, την αναζωογονεί. Το χρησιμοποιεί για να εξηγήσει γιατί λέξεις που ξεκινούν ή περιέχουν το ρω έχουν ενεργητικότητα, δύναμη, ακόμα και ομορφιά.

Στο ίδιο το ελληνικό αλφάβητο, το γράμμα ρω έρχεται από ένα φοινικικό σημάδι που σήμαινε κεφάλι. Οι Ευβοείς το πέρασαν στη Δύση και έτσι γεννήθηκε το λατινικό R. Και όσο περίεργο κι αν ακούγεται, το ελληνικό ρ, το σκυλίσιο, έγινε το πιο παγκόσμιο γράμμα όλων των εποχών. Ακόμα και σήμερα, όταν βλέπεις ένα λογότυπο με δυναμισμό, είτε είναι αμάξι είτε αθλητική ομάδα, τις περισσότερες φορές έχει μέσα του ένα R.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στη φυσική το ρ είναι το γράμμα που δηλώνει την πυκνότητα – τη μάζα που κρύβεται στο χώρο. Την ουσία των πραγμάτων. Αυτό που δεν φαίνεται, αλλά βαραίνει.

Αν το σκεφτεί κανείς, το ρω δεν ήταν ποτέ απλώς ένα γράμμα. Ήταν ήχος, ταυτότητα, ιδέα. Ένα βουητό στο στόμα, που έφερε μαζί του μυστικά μιας γλώσσας που ήξερε να κάνει και τα γράμματα να μιλούν. Και να βρυχώνται.