Το μυστικό σύνθημα που χρησιμοποιούσαν στην Ελληνική Επανάσταση, ήταν μια λέξη στα Ιταλικά

Στα σοκάκια της Οδησσού, της Τεργέστης και των νησιών του Αιγαίου, δεν ακουγόταν ούτε λέξη που να προδίδει τι ετοίμαζαν. Μόνο μια φράση. Μια λέξη που δεν χτυπούσε κόκκινο στις παγίδες των κατασκόπων. Κι όμως, μέσα της έκρυβε την ίδια την Επανάσταση. Δεν ήταν στα ελληνικά. Ήταν στα ιταλικά: Libertà.

Αυτή ήταν η κωδική λέξη των μυημένων της Φιλικής Εταιρείας. Μια φαινομενικά αθώα ιταλική λέξη, που όμως ξεκλείδωνε το μυστικό κύκλωμα των συνωμοτών. Ανάμεσα σε εμπόρους, ναυτικούς, λόγιους και απλούς περιπλανώμενους της Μεσογείου, το “Libertà” δεν ήταν ύποπτο. Ήταν σχεδόν καθημερινό. Αλλά για όσους ήξεραν, ήταν το κλειδί.

Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε σε μια εποχή όπου η χρήση της ελληνικής γλώσσας ισοδυναμούσε πολλές φορές με κατηγορία. Οι Φιλικοί δανείστηκαν τον ευρωπαϊκό επαναστατικό κώδικα, με επιρροές από την Ιταλική Καρμποναρία και τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης. Το “Ελευθερία – Ισότης – Αδελφότης” έγινε και ελληνικό σύνθημα, αλλά το Libertà έμεινε για τα κρίσιμα ραντεβού, τις στιγμές που δεν έπρεπε να διακρίνεται τίποτα.

Σε πολλές περιπτώσεις, χρησιμοποιούνταν μαζί με σφιχτή χειραψία ή συγκεκριμένο άγγιγμα στο χέρι. Στην Κωνσταντινούπολη, στα καράβια του Ιονίου και στα εμπορικά κονάκια της Μολδοβλαχίας, η ιταλική αυτή λέξη άνοιγε πόρτες. Ήταν το «σουσάμι άνοιξε» της Επανάστασης. Το φαινομενικά αθώο που έκρυβε το επικίνδυνο.

Η επιλογή της ιταλικής δεν ήταν τυχαία. Η Ιταλία ήταν τότε γεμάτη κινήματα και συνωμοτικές οργανώσεις. Πολλοί Φιλικοί, όπως ο Τσακάλωφ και ο Ξάνθος, είχαν περάσει από εκεί. Έτσι, το “Libertà” δεν ήταν απλώς μια λέξη. Ήταν το σύμβολο μιας πανευρωπαϊκής φωτιάς που είχε έρθει να ανάψει στην Ελλάδα.

Δεν φώναζαν “Επανάσταση!”. Δεν έγραφαν “Αντίσταση!”. Μόνο “Libertà”. Και αυτό αρκούσε για να καταλάβει ο άλλος ότι ανήκεις στην ίδια φλόγα.