Το πέρασμα του Βυζαντίου μέσα από την Ιταλία, μια λωρίδα γης που αποφάσιζε ποιος κυβερνούσε τη Ρώμη

Η Περούτζια δεν ήταν μόνο μια πόλη στην καρδιά της Ιταλίας. Ήταν το κρίσιμο κομμάτι ενός άξονα που ένωνε τη βυζαντινή πρωτεύουσα της Ραβένας με τη Ρώμη των Παπών. Μια στενή λωρίδα γης, το Δουκάτο της Περούτζια, που έμοιαζε μικρή, αλλά καθόριζε την εξουσία. Χωρίς αυτή, η Ρώμη ήταν αποκομμένη από το Βυζάντιο. Και όποιος την έλεγχε, μπορούσε να ελέγξει τη ροή εντολών, προμηθειών και στρατευμάτων.

Το Δουκάτο δεν ανήκε ούτε στους Πάπες, ούτε στους Λομβαρδούς, αλλά στο Βυζάντιο. Διοικούνταν από έναν δουξ, στρατηγό απεσταλμένο από την Κωνσταντινούπολη, και ακολουθούσε τις εντολές του Έξαρχου της Ραβένας. Μέσα από τα δάση, τα φαράγγια και τα ορεινά περάσματα της κεντρικής Ιταλίας, ταχυδρόμοι και στρατιώτες περνούσαν για να κρατήσουν ενωμένες τις δύο πιο κρίσιμες πόλεις της βυζαντινής παρουσίας στην Ιταλία. Η Ρώμη και η Ραβένα ήταν τίποτα χωρίς την Περούτζια ανάμεσά τους.

Το 727, σε ένα κλίμα γενικευμένης αναστάτωσης, οι Λομβαρδοί κατέλαβαν προσωρινά την Περούτζια. Είχαν προηγηθεί χρόνια αντεγκλήσεων και παραβιάσεων ανακωχών. Η Μπολόνια είχε πέσει, και τώρα η Λομβαρδική πίεση κατευθυνόταν πιο νότια. Ο βασιλιάς Λιουτπράνδος προσπαθούσε να κατακερματίσει το βυζαντινό έλεγχο στην Ιταλία. Η Ραβένα απειλήθηκε, το πέρασμα από την Περούτζια κινδύνευε και το Βυζάντιο ήταν πια μακριά, αποδυναμωμένο, με αυτοκράτορες που άλλαζαν συχνά και πολιτικές που δεν προλάβαιναν να φτάσουν στις αποικίες.

Το 749, ο βασιλιάς Ρατχίς έφτασε μπροστά στα τείχη της Περούτζια. Αλλά δεν έγινε μάχη. Τον υποδέχθηκε ο ίδιος ο Πάπας Ζαχαρίας. Μίλησαν, διαπραγματεύτηκαν, και τότε συνέβη κάτι μοναδικό: ο Λομβαρδός βασιλιάς αποφάσισε να αφήσει τα όπλα και να φορέσει ράσο. Εγκατέλειψε τον θρόνο και αποσύρθηκε σε μοναστήρι. Κανείς δεν ξέρει αν τον πίεσε η εκκλησία, η συνείδησή του ή η πολιτική κατάσταση. Αλλά η πολιορκία της Περούτζια έληξε πριν αρχίσει.

Το 751 ήταν η αρχή του τέλους. Η Ραβένα έπεσε στα χέρια των Λομβαρδών. Η Κωνσταντινούπολη δεν έστειλε βοήθεια. Και τότε, το Δουκάτο της Περούτζια –ξεκομμένο πια από κάθε εξωτερική εξουσία– παρέμεινε στην κατοχή των Παπικών δυνάμεων. Χωρίς να δοθεί διαταγή, χωρίς να υπογραφεί συνθήκη, απλώς πέρασε σε νέα χέρια. Το Βυζάντιο έχανε σταδιακά ό,τι είχε στην Ιταλία.

Αργότερα, σε κείμενα όπως το Ludovicianum που συντάχθηκαν από τη μετέπειτα Καρολίγγεια εποχή, οι πόλεις της Περούτζια εμφανίζονται πια ως μέρος του Παπικού Κράτους. Η λωρίδα γης που κάποτε κρατούσε ενωμένες τη Ρώμη και τη Ραβένα, τώρα ανήκε αποκλειστικά στον Πάπα. Και εκεί, σε εκείνη τη σιωπηλή μεταβίβαση, θεμελιώθηκε η γέννηση του κοσμικού Παπισμού. Το πέρασμα που κάποτε ήταν βυζαντινό, έγινε ρωμαϊκό. Όχι αυτοκρατορικό. Παπικό.