Το σοκ των Αθηναίων το 1904. Φοβόντουσαν να μπουν στον Ηλεκτρικό Πειραιάς – Αθήνα

Το 1904, όταν ο Ηλεκτρικός Σιδηρόδρομος Πειραιάς – Αθήνα έγινε επίσημα ηλεκτροκίνητος, η είδηση δεν προκάλεσε ενθουσιασμό. Προκάλεσε τρόμο. Για πρώτη φορά ένα μέσο μαζικής μεταφοράς στην Ελλάδα δεν κινούνταν με ατμό αλλά με ρεύμα, και αυτό για τους περισσότερους ήταν κάτι περισσότερο από ακατανόητο: ήταν επικίνδυνο.

Οι εφημερίδες της εποχής κατέγραφαν με γλαφυρότητα την επιφυλακτικότητα του κόσμου. Κάποιοι πίστευαν πως αν άγγιζες το βαγόνι, θα πάθαινες ηλεκτροπληξία. Άλλοι, πιο τολμηροί, έμπαιναν μεν στο τρένο, αλλά κάθονταν σε απόσταση από τους τοίχους, από φόβο μην «τους περάσει το ρεύμα».

Η αλήθεια είναι πως μέχρι τότε, το κοινό είχε συνηθίσει σε ατμομηχανές και μεταλλικούς ήχους που συνοδεύονταν από κάπνα και βραδυπορία. Η νέα αθόρυβη, μηχανοκίνητη εμπειρία τούς φαινόταν αφύσικη, σχεδόν δαιμονική. Η μετατροπή της γραμμής από Θησείο ως Πειραιά σε ηλεκτροκίνητη ήταν μια τεχνολογική επανάσταση που οι Αθηναίοι δεν είχαν ζητήσει και σίγουρα δεν είχαν φανταστεί.

Στην πρώτη εβδομάδα λειτουργίας του ηλεκτροκίνητου σιδηροδρόμου, υπήρξαν περιστατικά πολιτών που λιποθυμούσαν, που έτρεχαν να κατέβουν από πανικό ή που φώναζαν πως «ο διάβολος κινεί το τρένο». Οι μηχανοδηγοί αντιμετώπιζαν ανθρώπους που αρνούνταν να μπουν, ρωτώντας αν υπάρχει εγγύηση ότι δεν θα «τους τινάξει» το ρεύμα.

Η διοίκηση, για να καθησυχάσει το κοινό, επιστράτευσε ακόμη και γιατρούς να κάνουν δηλώσεις, υποστηρίζοντας πως το ρεύμα δεν μεταδίδεται στους επιβάτες. Το φαινόμενο καταγράφηκε ως μία από τις πρώτες μαζικές περιπτώσεις τεχνοφοβίας στην Ελλάδα.

Ο ηλεκτρισμός εκείνη την εποχή δεν ήταν καθόλου οικείος. Το φως στους δρόμους και τα σπίτια μόλις είχε αρχίσει να διαδίδεται. Πολλοί αγρότες, που είχαν έρθει πρόσφατα από την επαρχία, δεν καταλάβαιναν ούτε πώς λειτουργεί η λάμπα, πόσω μάλλον ένα ηλεκτρικό τραίνο που σφύριζε χωρίς φωτιά.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ωστόσο, η περιέργεια υπερίσχυσε του φόβου. Οι πρώτοι που τόλμησαν να το δοκιμάσουν μίλησαν για «θαύμα», για «ταχύτητα» και για «άνεση που δεν την είχαμε ξαναδεί». Οι ουρές άρχισαν να σχηματίζονται στους σταθμούς και ο Ηλεκτρικός έγινε καθημερινότητα.

Η εποχή είχε αλλάξει. Αλλά αυτή η μετάβαση δεν έγινε με χαρά και εύκολα. Ήταν μια σύγκρουση ανάμεσα στον 19ο και στον 20ό αιώνα, και η Αθήνα ήταν στο κέντρο της. Ένα σιδηροδρομικό σοκ που διηγήθηκαν στους απογόνους τους εκείνοι που κάποτε φοβήθηκαν πως θα τους κάψει το ρεύμα.