Τον έβαλαν στα 26 του στις ίδιες εκθέσεις με τον Πόλοκ. Ο Έλληνας που έγινε κομμάτι της αμερικανικής ζωγραφικής πριν τον μάθει η Ελλάδα

Ο Θεόδωρος Στάμος γεννήθηκε το 1922 στη Νέα Υόρκη από Έλληνες μετανάστες με καταγωγή από τη Λευκάδα. Το πραγματικό του επίθετο ήταν Σταματόπουλος. Μεγάλωσε σε εργατική γειτονιά και άφησε νωρίς το σχολείο. Δεν είχε κλασική καλλιτεχνική εκπαίδευση και έμαθε να ζωγραφίζει μόνος του, δουλεύοντας παράλληλα για να ζήσει.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1930 αρχίζει να κινείται στους καλλιτεχνικούς κύκλους της Νέας Υόρκης. Το 1943 κάνει την πρώτη του ατομική έκθεση σε γκαλερί της πόλης. Είναι μόλις 21 ετών και ήδη τραβά την προσοχή κριτικών και συλλεκτών που ψάχνουν τη νέα γενιά της αμερικανικής ζωγραφικής.

Λίγα χρόνια αργότερα εντάσσεται στον στενό κύκλο των ζωγράφων που θα ονομαστούν αργότερα αφηρημένοι εξπρεσιονιστές. Συμμετέχει σε ομαδικές εκθέσεις μαζί με τον Τζάκσον Πόλοκ, τον Μαρκ Ρόθκο και τον Μπάρνετ Νιούμαν. Το 1948 βρίσκεται στην ιστορική έκθεση του Betty Parsons Gallery, εκεί όπου αρχίζει να διαμορφώνεται η νέα κατεύθυνση της αμερικανικής τέχνης.

Η ζωγραφική του εκείνης της περιόδου βασίζεται σε οργανικές φόρμες και έντονα χρώματα. Δεν απεικονίζει αντικείμενα. Οι επιφάνειες λειτουργούν σαν πεδία έντασης. Ο Στάμος ενδιαφέρεται για τη σχέση χρώματος και χώρου και όχι για τη χειρονομία ή το δράμα του καμβά.

Η φιλία του με τον Μαρκ Ρόθκο είναι στενή και διαρκεί δεκαετίες. Ο Ρόθκο τον εμπιστεύεται προσωπικά και επαγγελματικά. Μετά τον θάνατό του το 1970, ο Στάμος ορίζεται εκτελεστής της διαθήκης του. Η διαχείριση του έργου του Ρόθκο θα οδηγήσει σε πολύχρονη δικαστική διαμάχη, στην οποία το όνομα του Στάμου θα βρεθεί στο επίκεντρο.

Η απομάκρυνση από τη Νέα Υόρκη και η στροφή στη Λευκάδα

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 αρχίζει να απομακρύνεται από τη Νέα Υόρκη. Περνά μεγάλα διαστήματα στην Ελλάδα και εγκαθίσταται στη Λευκάδα, τον τόπο καταγωγής της οικογένειάς του. Το τοπίο του νησιού επηρεάζει καθοριστικά τη δουλειά του.

Δημιουργεί τη σειρά έργων Infinity Field, μεγάλους καμβάδες με κάθετες ζώνες χρώματος και ελάχιστες μεταβολές. Οι πίνακες δεν έχουν κίνηση. Δεν έχουν αφήγηση. Βασίζονται στη διάρκεια και στη σιωπή. Ο ίδιος δουλεύει με επανάληψη και αυστηρό έλεγχο της σύνθεσης.

Στη Λευκάδα συνεχίζει να ζωγραφίζει μακριά από τη δημοσιότητα. Παρά την απομόνωση, τα έργα του παραμένουν σε σημαντικές συλλογές. Πίνακές του βρίσκονται σε μεγάλα μουσεία των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης. Η παρουσία του στην ιστορία της αμερικανικής ζωγραφικής θεωρείται δεδομένη.

Ο Θεόδωρος Στάμος πεθαίνει το 1997. Το έργο του παραμένει συνδεδεμένο με τη γενιά που μετέφερε το κέντρο της σύγχρονης τέχνης από την Ευρώπη στη Νέα Υόρκη. Η πορεία του ξεκινά μέσα στον θόρυβο της πρωτοπορίας και συνεχίζεται στη σιωπή ενός ελληνικού νησιού.