Έμαθε ελάχιστα γράμματα, σχεδόν αγράμματος, και όμως με τον τρόπο του μας άφησε τις σημαντικότερες πηγές για την Ελληνική Επανάσταση

Ο Νικόλαος Κασομούλης, γεννημένος το 1795, αποτελεί μία από τις πιο συναρπαστικές μορφές της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Παρά την περιορισμένη του εκπαίδευση, η συμβολή του τόσο στον αγώνα όσο και στην καταγραφή της ιστορίας είναι ανεκτίμητη.

Η οικογένειά του καταγόταν από το Πισοδέρι Φλώρινας, αλλά ο ίδιος μεγάλωσε στη Σιάτιστα. Ο πατέρας του, Κωνσταντίνος Κασομούλης, ήταν έμπορος και προεστός, ενώ η μητέρα του, Σουλτάνα, συμμετείχε ενεργά στον αγώνα πριν τον θάνατό της. Σε νεαρή ηλικία, ο Νικόλαος εγκαταστάθηκε στις Σέρρες για να επεκτείνει την οικογενειακή επιχείρηση και εκεί, το 1820, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, μαζί με τα αδέλφια του.

Με την έκρηξη της Επανάστασης, συμμετείχε στις επιχειρήσεις του Ολύμπου και της Χαλκιδικής, συνεργαζόμενος με τον οπλαρχηγό Διαμαντή Νικολάου. Μετά την αποτυχία της Επανάστασης στη Μακεδονία, κατέφυγε στη Θεσσαλία, όπου συνεργάστηκε με τους οπλαρχηγούς Νικόλαο Στουρνάρη και Γεώργιο Καραϊσκάκη. Το 1826, βρέθηκε στο πολιορκημένο Μεσολόγγι μαζί με τα αδέλφια του, Δημήτριο και Γεώργιο. Συνέταξε την απόφαση της εξόδου καθ’ υπαγόρευση του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ και ανέλαβε τον συντονισμό των τμημάτων για την επιτυχή έκβαση της εξόδου. Κατά την έξοδο, ο αδελφός του Δημήτριος τραυματίστηκε θανάσιμα.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Κασομούλης κατέλαβε διάφορα στρατιωτικά αξιώματα τόσο επί Ιωάννη Καποδίστρια όσο και επί Όθωνα. Συμμετείχε στην καταστολή των εξεγέρσεων του 1836, όπου σκοτώθηκε ο αδελφός του Γεώργιος. Αν και έφτασε μέχρι τον βαθμό του συνταγματάρχη της Βασιλικής Φάλαγγας, έμεινε γνωστός ως στρατηγός. Ωστόσο, η αντίθεσή του προς τον βασιλιά Όθωνα οδήγησε σε υποβάθμισή του κατά δύο βαθμούς και διετή αναστολή καθηκόντων με απώλεια μισθού. Σε μεγάλη ηλικία, εγκαταστάθηκε στη Στυλίδα, όπου και πέθανε το 1872.

Παρά την περιορισμένη του εκπαίδευση, ο Κασομούλης άφησε πίσω του ένα ανεκτίμητο συγγραφικό έργο. Τα “Ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων 1821-1833” αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές για την κατανόηση της Ελληνικής Επανάστασης. Στο έργο αυτό, περιγράφει με λεπτομέρεια την πολιορκία και την έξοδο του Μεσολογγίου, καθώς και τους αγώνες και τον θάνατο του Γεωργίου Καραϊσκάκη. Η γλώσσα του, αν και επηρεασμένη από την περιορισμένη του μόρφωση, αποτυπώνει με ζωντάνια την καθημερινότητα των αγωνιστών και την ατμόσφαιρα της εποχής.

Η ζωή και το έργο του Νικόλαου Κασομούλη μας υπενθυμίζουν ότι η αληθινή παιδεία και η συμβολή στην ιστορία δεν περιορίζονται από την τυπική εκπαίδευση. Με το πάθος του για την ελευθερία και την αφοσίωσή του στην καταγραφή των γεγονότων, μας άφησε μια ανεκτίμητη κληρονομιά, φωτίζοντας πτυχές της Ελληνικής Επανάστασης που ίσως να είχαν χαθεί στη λήθη.