Γιατί έκλεψαν και έκοψαν τον εγκέφαλο του Αϊνστάιν σε 240 κομματάκια;

Όταν ο Άλμπερτ Αϊνστάιν πέθανε στις 18 Απριλίου 1955, το σχέδιο ήταν απλό: μια διακριτική αποτέφρωση και η διασπορά της στάχτης του σύμφωνα με την επιθυμία του. Όμως, κάτι απρόσμενο συνέβη. Ο παθολόγος Τόμας Στόλτζ Χάρβεϊ, που ανέλαβε τη νεκροψία, πήρε μια απόφαση που άλλαξε τα δεδομένα. Χωρίς την άδεια της οικογένειας, αφαίρεσε τον εγκέφαλο του Αϊνστάιν και τον κράτησε, πιστεύοντας πως θα μπορούσε να αποκαλύψει το μυστικό της ιδιοφυΐας του. Έτσι ξεκίνησε μία από τις πιο παράξενες ιστορίες στην ιστορία της επιστήμης.

Ο Χάρβεϊ δεν ήταν απλώς περίεργος. Ήταν πεπεισμένος ότι ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν έπρεπε να μελετηθεί σε βάθος. Αρχικά, τον διατήρησε σε φορμαλδεΰδη και στη συνέχεια τον τεμάχισε σε 240 λεπτές φέτες. Οι τομές φυλάχτηκαν σε γυάλινα δοχεία και ορισμένες στάλθηκαν σε ερευνητές σε όλο τον κόσμο. Η σύζυγος και ο γιος του Αϊνστάιν εξοργίστηκαν όταν έμαθαν τι είχε συμβεί, αλλά τελικά επέτρεψαν τη μελέτη του εγκεφάλου, υπό την προϋπόθεση ότι θα γινόταν για επιστημονικούς λόγους και όχι για εμπορική εκμετάλλευση.

Τα επόμενα χρόνια, ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν πέρασε από πολλά χέρια. Ο Χάρβεϊ τον κουβαλούσε μαζί του όπου κι αν πήγαινε, αποθηκεύοντάς τον σε κουτιά και βαζάκια σε παράδοξα μέρη, ακόμα και κάτω από το κρεβάτι του. Το 1978, ένας δημοσιογράφος κατάφερε να τον εντοπίσει και να αποκαλύψει την ιστορία, φέρνοντας το θέμα ξανά στο προσκήνιο. Μέχρι τότε, ο εγκέφαλος είχε μελετηθεί από ελάχιστους επιστήμονες, με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα.

Κάποιες μελέτες έδειξαν ότι ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν είχε μοναδικές δομές, όπως αυξημένη πυκνότητα νευρώνων στον βρεγματικό λοβό, περιοχή συνδεδεμένη με τις μαθηματικές ικανότητες και τη χωρική αντίληψη. Άλλοι επιστήμονες αμφισβήτησαν αυτά τα ευρήματα, υποστηρίζοντας ότι η μελέτη του εγκεφάλου τόσα χρόνια μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν δεν μπορούσε να προσφέρει ασφαλή συμπεράσματα. Το γεγονός ότι συγκρίθηκε με λίγους εγκεφάλους άλλων ανθρώπων καθιστούσε δύσκολη την εξαγωγή σαφών επιστημονικών συμπερασμάτων.

Το 1998, όσα κομμάτια είχαν διασωθεί επέστρεψαν στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον. Κάποια κατέληξαν σε μουσεία και ιατρικές συλλογές. Ένα μικρό μέρος εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Mütter στη Φιλαδέλφεια, όπου οι επισκέπτες μπορούν να δουν από κοντά ένα κομμάτι από τον εγκέφαλο του μεγαλύτερου φυσικού του 20ού αιώνα. Παρά τις δεκαετίες μελετών, το ερώτημα παραμένει: ήταν ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν βιολογικά διαφορετικός ή απλώς ένα όργανο που ανήκε σε έναν άνθρωπο με εξαιρετική σκέψη;

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η απόφαση του Χάρβεϊ προκάλεσε μια επιστημονική και ηθική διαμάχη που διαρκεί μέχρι σήμερα. Ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν έγινε σύμβολο της ανθρώπινης περιέργειας, των ορίων της επιστήμης και της αιώνιας αναζήτησης να κατανοήσουμε τι κάνει έναν άνθρωπο ιδιοφυΐα.