Ο Πρωθυπουργός που τα έβαλε με Κολοκοτρώνη, Μαυρογένους και Ανδρούτσο

Στην πολιτική ιστορία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, ελάχιστες φιγούρες προκάλεσαν τόσο έντονα συναισθήματα όσο ο Ιωάννης Κωλέττης. Ιατρός, πολιτικός, διανοούμενος, αλλά και αμφιλεγόμενος ηγέτης, ο Κωλέττης εξελίχθηκε από προσωπικός γιατρός του Αλή Πασά σε πρωθυπουργό της Ελλάδας και αρχιτέκτονα της Μεγάλης Ιδέας. Πίσω από το όνομά του, όμως, κρύβεται μια πολιτική πορεία γεμάτη ίντριγκα, συγκρούσεις και συστηματική αποδυνάμωση των ηρώων της Επανάστασης του 1821. Ο ίδιος κατηγορήθηκε ότι ενορχήστρωσε τη ρήξη με τον Κολοκοτρώνη, την εξορία της Μαυρογένους και ότι είχε ρόλο-κλειδί στον βίαιο θάνατο του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Κανένας άλλος πολιτικός της εποχής δεν τα έβαλε τόσο ανοιχτά με τις ηγετικές μορφές του Αγώνα.

Η σχέση του Κωλέττη με τον Κολοκοτρώνη ήταν από την αρχή ψυχρή, αλλά εξελίχθηκε σε καθαρή εχθρότητα. Την περίοδο της πολιορκίας της Πάτρας, ο Κωλέττης κατηγόρησε ευθέως τον Γέρο του Μοριά ότι διέλυσε εσκεμμένα την πολιορκία, έχοντας πρώτα εξασφαλίσει την αποχώρηση 5.000 ανδρών από τις δυνάμεις του. Ο ίδιος φρόντισε να μεταφέρει όλο το μπαρούτι της Τριπολιτσάς στο Άργος, αφαιρώντας κρίσιμη υποστήριξη από τον Κολοκοτρώνη και καθιστώντας τον ευάλωτο στρατιωτικά. Με έντεχνο τρόπο, κατάφερε να πείσει ακόμα και την Πελοποννησιακή Γερουσία να στραφεί εναντίον του ήρωα της Τριπολιτσάς, διαμορφώνοντας τις συνθήκες που θα οδηγούσαν αργότερα στη σύλληψή του.

Η αντιπαλότητά του με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο έχει ακόμα πιο σκοτεινές αποχρώσεις. Η έχθρα τους ξεκίνησε ήδη από την κοινή τους θητεία στην Αυλή του Αλή Πασά. Όταν ο Ανδρούτσος βρέθηκε πολιτικά απομονωμένος και στρατιωτικά εξουδετερωμένος, μια απόπειρα δολοφονίας σημειώθηκε σε βάρος του στο Ναύπλιο, την οποία πολλοί ιστορικοί αποδίδουν στον Κωλέττη ως ηθικό αυτουργό. Η τελική του εξόντωση, όταν οδηγήθηκε στην Ακρόπολη και εκπαραθυρώθηκε από τους ίδιους του τους φρουρούς, υπήρξε ίσως το πιο συμβολικό τέλος για έναν ήρωα που απειλούσε το κατεστημένο της εποχής. Πίσω από το τραγικό αυτό φινάλε, πολλοί εντοπίζουν την πολιτική του Κωλέττη: μια στρατηγική εκκαθάρισης όσων δεν μπορούσε να ελέγξει.

Η Μαντώ Μαυρογένους, η σπουδαιότερη γυναίκα αγωνίστρια της Επανάστασης, δεν γλίτωσε από τον πολιτικό του σχεδιασμό. Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε όταν η Μαυρογένους αρραβωνιάστηκε τον Δημήτριο Υψηλάντη, κάτι που θεωρήθηκε απειλή για την ισορροπία ισχύος. Ο Κωλέττης θεώρησε την ένωση αυτή ως έναν πιθανό πόλο εξουσίας που θα μπορούσε να τον παρακάμψει. Έτσι, φρόντισε να την απομακρύνει βίαια από το Ναύπλιο και να την εξορίσει στη Μύκονο. Λησμονημένη και πάμπτωχη, η Μαυρογένους πέθανε λίγα χρόνια αργότερα στην Πάρο. Για την πολιτεία που χρηματοδότησε με ολόκληρη την περιουσία της, το ελληνικό κράτος δεν βρήκε ούτε μια σύνταξη ή μια δημόσια τιμή.

Ο Κωλέττης δεν ήταν απλώς ένας ικανός ραδιούργος πολιτικός· ήταν ο πρώτος που κατάλαβε πώς λειτουργεί πραγματικά η εξουσία στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Από τις πρώτες του κινήσεις φάνηκε πως έθεσε στόχο τον πλήρη έλεγχο του κρατικού μηχανισμού μέσω του Γαλλικού Κόμματος. Έχοντας την υποστήριξη της γαλλικής πρεσβείας, δημιούργησε ένα δίκτυο ρουσφετιών, ελέγχου της πληροφορίας, και άσκησης πίεσης στις ελεύθερες φωνές της αντιπολίτευσης. Η πολιτική του ικανότητα ήταν αδιαμφισβήτητη, αλλά συνοδευόταν από αδίστακτες πρακτικές, διαβρωτική επιρροή και μια ηθική που δεν λογάριαζε ήρωες.

Η μεγαλύτερη του «επιτυχία», ωστόσο, ήταν η επιβίωση και κυριαρχία του σε μια εποχή που οι ήρωες του 1821 είτε φυλακίζονταν, είτε εξορίζονταν, είτε εξαφανίζονταν. Ενώ ο Κολοκοτρώνης φυλακίστηκε, ο Ανδρούτσος εκτελέστηκε και η Μαυρογένους οδηγήθηκε στην απομόνωση, ο Κωλέττης έφτασε στο ύπατο αξίωμα του πρώτου συνταγματικού πρωθυπουργού, καθιερώνοντας παράλληλα και την πολιτική ιδεολογία της Μεγάλης Ιδέας. Η Ελλάδα, στα μάτια του, δεν ήταν απλώς ένα ανεξάρτητο κράτος· ήταν μια ιστορική αποστολή που έπρεπε να επεκταθεί, ακόμα κι αν για να γίνει αυτό, έπρεπε να σιωπήσουν οι φωνές εκείνων που την ελευθέρωσαν.

Η κληρονομιά του Κωλέττη παραμένει σκοτεινή και πολυδιάστατη. Ήταν ο άνθρωπος που καθόρισε τη θεμελίωση του πρώτου κόμματος εξουσίας στην Ελλάδα, αλλά και αυτός που εισήγαγε τον φατριασμό, τις εκλογικές νοθείες και την πολιτική εξαπάτηση ως «εργαλεία διακυβέρνησης». Έπαιξε με μαεστρία το παιχνίδι της εξουσίας, στήνοντας έναν μηχανισμό που εξυπηρετούσε τους λίγους και τιμωρούσε τους ανεξάρτητους. Η ιστορία τον θυμάται ως τον ιδρυτή της Μεγάλης Ιδέας, αλλά οι ήρωες του ’21 τον θυμούνται ως τον άνθρωπο που τους πρόδωσε.